Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) είναι ένα από τα δημοφιλέστερα είδη ψυχοθεραπείας και έκανε τα πρώτα της βήματα τη δεκαετία του 1950 και συνδέεται με τα ονόματα των Wolpe, Skinner, Eysenck, Shapiro και Beck. Βασίστηκε στις συμπεριφορικές θεωρίες του εξαρτημένου αντανακλαστικού και της μάθησης και εξελίχθηκε συνδυάζοντας τον συμπεριφορισμό με τη γνωστική προσέγγιση, που επικεντρώνεται στην αντίληψη, τη σκέψη και τον εσωτερικό διάλογο[1].
Με πιο απλά λόγια, είναι μια θεραπευτική προσέγγιση που εστιάζει στο πώς κάθε άνθρωπος κατανοεί και ερμηνεύει όσα συμβαίνουν γύρω του. Παράλληλα, στοχεύει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στρατηγικών που βοηθούν στον έλεγχο του φόβου, των αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων. Παρακάτω, θα δούμε αναλυτικά τι είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία και σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει.
Τι είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία; (CBT)
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (Cognitive Behavioral Therapy), ή αλλιώς Γνωσιακή ή Γνωστική θεραπεία (CT), είναι μια δομημένη μορφή ψυχοθεραπείας που βασίζεται στη συνεργασία μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Ο στόχος είναι η αναγνώριση και τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών.
Η CBT έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική μέσα από πληθώρα ερευνητικών μελετών στην αντιμετώπιση διαταραχών όπως η κατάθλιψη, το άγχος, οι κρίσεις πανικού, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής, αλλά και η χρήση ουσιών[2]. Έχει επίσης εφαρμοστεί συμπληρωματικά στη φαρμακοθεραπεία σοβαρότερων διαταραχών, όπως η διπολική διαταραχή και η σχιζοφρένεια[3].
Σε τι διαφέρει η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική από τις άλλες μεθόδους ψυχοθεραπείας;
Η CBT επικεντρώνεται κυρίως στο «εδώ και τώρα» και είναι βραχείας διάρκειας, συνήθως από 6 έως 20 συνεδρίες[4]. Εστιάζει στην επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων που απασχολούν τον θεραπευόμενο στην παρούσα φάση της ζωής του, χωρίς να αγνοεί το παρελθόν, αν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Ο θεραπευτής έχει ενεργό ρόλο στη διαδικασία και λειτουργεί ως «καθοδηγητής» για την ανάπτυξη στρατηγικών αλλαγής σκέψης και συμπεριφοράς. Ταυτόχρονα, η θεραπευτική σχέση βασίζεται στη συνεργασία και στη σαφή διατύπωση στόχων.
Πόσο αποτελεσματική είναι Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία;
Πλήθος ερευνητικών δεδομένων επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα της CBT. Μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η CBT είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στη θεραπεία της κατάθλιψης και των αγχωδών διαταραχών[5], ενώ οργανισμοί όπως το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας (NICE) στη Μεγάλη Βρετανία την έχουν εντάξει στις επίσημες κατευθυντήριες γραμμές ως θεραπεία πρώτης γραμμής για πολλές ψυχικές διαταραχές[6].
Σε τι μπορεί να βοηθήσει η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία;
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) είναι μια από τις πιο αποτελεσματικές και καλά τεκμηριωμένες μορφές ψυχοθεραπείας. Έχει αποδειχθεί αποτελεσματική σε:
- Αγχώδεις διαταραχές (όπως οι κρίσεις πανικού και η διαταραχή μετατραυματικού στρες – PTSD)
- Κατάθλιψη
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD)
- Ψυχωτικές διαταραχές
- Διπολική διαταραχή
Ταυτόχρονα, υπάρχουν πολλές ακόμα περιπτώσεις όπου η CBT φαίνεται να έχει θετική επίδραση, όπως:
- Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης
- Προβλήματα συμπεριφοράς σε παιδιά
- Άγχος στα παιδιά
- Χρόνιος πόνος
- Σωματικά συμπτώματα χωρίς σαφή ιατρική εξήγηση
- Δυσκολίες στον ύπνο
- Δυσκολία στη διαχείριση θυμού
Η δύναμη της CBT είναι ότι δεν περιορίζεται σε μία μόνο διαταραχή. Εστιάζει στο πώς σκέφτεσαι, πώς νιώθεις και πώς αντιδράς, και αυτό έχει εφαρμογή σε πολλές διαφορετικές πτυχές της ζωής.
Πόσο διαρκεί η θεραπεία;
Η διάρκεια της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας εξαρτάται από το είδος της δυσκολίας, αλλά και από το ρυθμό του θεραπευόμενου.
Συνήθως περιλαμβάνει 6 έως 20 συνεδρίες, που γίνονται κάθε εβδομάδα ή ανά δεκαπενθήμερο. Η κάθε συνεδρία κρατά 30 έως 60 λεπτά. Για κάποιους ανθρώπους η διαδικασία διαρκεί 6 εβδομάδες, για άλλους μέχρι και 6 μήνες ή περισσότερο. Το πιο σημαντικό είναι να βρει ο θεραπευόμενος τον δικό του ρυθμό και να δει τι λειτουργεί για εκεινον.
Και τι γίνεται μετά από μια συνεδρία;
Ένα από τα χαρακτηριστικά της CBT σε σχέση με άλλες θεραπείες είναι ότι σου δίνει «εργαλεία» για να δουλέψεις και μόνος σου στην καθημερινότητα. Αυτό το κομμάτι ονομάζεται “δουλειά για το σπίτι”, και περιλαμβάνει:
- Καταγραφή σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών σε τετράδιο ψυχοθεραπείας
- Πρακτικές ασκήσεις, όπως δραστηριότητες που σε βοηθούν να σπάσεις μοτίβα
- Προγραμματισμό στόχων
- Αμφισβήτηση αρνητικών σκέψεων
- Νέους τρόπους επικοινωνίας
Η συνεχής πρακτική ενισχύει την αυτονομία και αυξάνει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας[7].
Η CBT δεν είναι η μόνη μορφή ψυχοθεραπείας, αλλά είναι μία από τις πιο καλά τεκμηριωμένες και προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ατόμου. Μέσα από μια πρώτη επαφή με έναν ειδικό ψυχικής υγείας, μπορείς και εσύ να διαπιστώσεις αν αυτή η μέθοδος σου ταιριάζει.
Μπορείς να δεις τους συνεργάτες μας ψυχολόγους που έχουν εξειδικευτεί στην Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία.
Πηγές
[1] Butler, A. C., Chapman, J. E., Forman, E. M., & Beck, A. T. (2006). The empirical status of cognitive-behavioral therapy: A review of meta-analyses. Clinical Psychology Review, 26(1), 17–31. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2005.07.003
[2] Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440. https://doi.org/10.1007/s10608-012-9476-1
[3] Turkington, D., Kingdon, D., & Weiden, P. J. (2006). Cognitive behavior therapy for schizophrenia. American Journal of Psychiatry, 163(3), 365–373.
[4] Butler, A. C., Chapman, J. E., Forman, E. M., & Beck, A. T. (2006). The empirical status of cognitive-behavioral therapy: A review of meta-analyses. Clinical Psychology Review, 26(1), 17–31. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2005.07.003
[5] Cuijpers, P., Berking, M., Andersson, G., Quigley, L., Kleiboer, A., & Dobson, K. S. (2013). A meta-analysis of cognitive-behavioral therapy for adult depression, alone and in comparison with other treatments. The Canadian Journal of Psychiatry, 58(7), 376–385.
[6] NICE. (2009). Depression in adults: recognition and management. National Institute for Health and Care Excellence.
[7] Kazantzis, N., Deane, F. P., Ronan, K. R., & L’Abate, L. (2005). Using homework assignments in cognitive behavior therapy. Routledge.
