Αν έχεις ακούσει τον όρο σχιζοφρένεια και τον έχεις συνδέσει με ταινίες τρόμου, αλλόκοτες συμπεριφορές ή διχασμένες προσωπικότητες, δεν είσαι ο μόνος. Η σχιζοφρένεια είναι μια από τις πιο παρεξηγημένες ψυχικές διαταραχές, κάτι το οποίο είναι άδικο για τους ανθρώπους που ζουν με αυτήν, όσο και για τους κοντινούς τους ανθρώπους. Ας πάρουμε, λοιπόν, τα πράγματα από την αρχή και ας δούμε τι πραγματικά είναι η σχιζοφρένεια, ποια είναι τα συμπτώματά της και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Τι είναι η σχιζοφρένεια
Η σχιζοφρένεια είναι ένα είδος ψύχωσης (σύνολο συμπτωμάτων που επηρεάζουν τη λειτουργία του μυαλού και χαρακτηρίζονται από απώλεια επαφής με την πραγματικότητα) και πρόκειται για μια σοβαρή ψυχική ασθένεια που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται. Κατά τη διάρκεια ενός ψυχωτικού επεισοδίου, οι σκέψεις και η αντίληψη ενός ανθρώπου με σχιζοφρένεια αλλοιώνονται και δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τι είναι πραγματικό και τι όχι.
Η πολυπλοκότητα της σχιζοφρένειας ίσως εξηγεί γιατί υπάρχουν πολλές παρανοήσεις γύρω από αυτήν. Η λέξη προέρχεται από τα ελληνικά, από το σχίζω και το φρένες, και τη χρησιμοποίησε πρώτος ο Eugen Bleuler το 1908. Παρά την ετυμολογία της, η σχιζοφρένεια δεν έχει καμία σχέση με την πολλαπλή ή τη διχασμένη προσωπικότητα. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (American Psychiatric Association, APA) οι περισσότεροι άνθρωποι με σχιζοφρένεια δεν είναι περισσότερο επικίνδυνοι ή βίαιοι από το γενικό πληθυσμό. Αντίθετα, συχνά είναι πιο ευάλωτοι στο να πέσουν θύματα εγκληματικών ενεργειών.
Φυσιοπαθολογία
Οι ερευνητές θεωρούν ότι διαταραχές στη μετάδοση νευροδιαβιβαστών αποτελούν τη βάση σχετικά με τη βιολογική αιτιολογία της σχιζοφρένειας. Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές θεωρούν ότι είτε η υπερβολική είτε η ανεπαρκής λειτουργία νευροδιαβιβαστών όπως η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη και το γλουταμινικό οξύ μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση της νόσου. Άλλες ουσίες όπως το ασπαρτικό οξύ, η γλυκίνη και το GABA έχουν επίσης θεωρηθεί υπεύθυνες για τη διαταραχή της χημικής ισορροπίας στον εγκέφαλο που σχετίζεται με την ασθένεια αυτή.[1]
Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της σχιζοφρένειας διακρίνονται σε θετικά, αρνητικά και γνωστικά:
Θετικά (ή ψυχωσικά) συμπτώματα
Τα ψυχωσικά συμπτώματα αφορούν μεταβολές στον τρόπο σκέψης, στη συμπεριφορά και στην αντίληψη του ατόμου για τον κόσμο γύρω του. Αυτά περιλαμβάνουν:
- Παραληρητικές ιδέες: Έντονες πεποιθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και φαίνονται παράλογες στους άλλους. Π.χ. το άτομο πιστεύει ότι το παρακολουθούν ή ότι τα ΜΜΕ του στέλνουν προσωπικά μηνύματα.
- Ψευδαισθήσεις: Το άτομο βλέπει ή ακούει πράγματα που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα, όπως φωνές, που είναι και το πιο κοινό φαινόμενο.
- Αποδιοργανωμένη σκέψη και λόγος: Το άτομο ενδέχεται να σκέφτεται ή να μιλά με τρόπο αποδιοργανωμένο, να αλλάζει συχνά θέμα ή να επινοεί λέξεις χωρίς νόημα.
Αρνητικά συμπτώματα
Τα συμπτώματα αυτά αναφέρονται στην απώλεια ενδιαφέροντος και κινήτρων, καθώς και στην κοινωνική απομόνωση. Περιλαμβάνουν:
- Δυσκολία στην οργάνωση και στην ολοκλήρωση καθημερινών δραστηριοτήτων (π.χ. ψώνια)
- Έλλειψη ευχαρίστησης σε δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες
- Μονότονη φωνή, μειωμένες εκφράσεις προσώπου
- Κοινωνική απομόνωση ή αμήχανη κοινωνική συμπεριφορά
- Χαμηλά επίπεδα ενέργειας, παθητικότητα. Σε ακραίες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να παραμένει ακίνητο ή σιωπηλό για μεγάλα χρονικά διαστήματα (κατατονία)
Γνωστικά συμπτώματα
Επηρεάζουν τη συγκέντρωση, τη μνήμη και την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Αυτά τα προβλήματα δυσκολεύουν την κατανόηση συζητήσεων και την καθημερινή λειτουργία ενός ατόμου:
- Δυσκολία στην επεξεργασία πληροφοριών και στη λήψη αποφάσεων
- Δυσκολία στη συγκράτηση νέων πληροφοριών
- Δυσκολία στη συγκέντρωση ή την προσοχή
Διάγνωση
Τη διάγνωση μπορεί να τη θέσει μόνο ειδικός ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) τα διαγνωστικά κριτήρια για τη σχιζοφρένεια περιλαμβάνουν την παρουσία δύο ή περισσότερων από τα εξής συμπτώματα κατά τη διάρκεια ενός μήνα: παραληρητικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, αποδιοργανωμένος λόγος, έντονα αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά, και αρνητικά συμπτώματα. Για να τεθεί η διάγνωση, τουλάχιστον ένα από τα βασικά συμπτώματα πρέπει να είναι είτε παραληρητικές ιδέες, είτε ψευδαισθήσεις, είτε αποδιοργανωμένος λόγος.
Επιπλέον, για να τεκμηριωθεί η διάγνωση της σχιζοφρένειας, ο ασθενής πρέπει να εμφανίζει μείωση στη λειτουργικότητά του σε βασικούς τομείς της ζωής του, όπως η εργασία, οι διαπροσωπικές σχέσεις ή η προσωπική φροντίδα.
Πρέπει επίσης να υπάρχουν συνεχείς ενδείξεις της διαταραχής για τουλάχιστον έξι μήνες, εκ των οποίων ο ένας τουλάχιστον πρέπει να περιλαμβάνει τα ενεργά συμπτώματα που αναφέρθηκαν παραπάνω.
Τέλος, είναι απαραίτητο να γίνει λεπτομερής διαφορική διάγνωση, ώστε να αποκλειστούν άλλες ψυχικές διαταραχές που ενδέχεται να παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα και να επιβεβαιωθεί ότι τα συμπτώματα δεν είναι αποτέλεσμα κατάχρησης ουσιών ή άλλης ιατρικής ασθένειας.
Πώς προκαλείται η σχιζοφρένεια;
Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι γενετικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της σχιζοφρένειας. Σύμφωνα με μελέτες, η πιθανότητα εμφάνισης της ασθένειας αγγίζει το 10% όταν υπάρχει συγγενής πρώτου βαθμού με την ασθένεια και 3% όταν ο συγγενής είναι δεύτερου βαθμού.[1] Αυτό σημαίνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι με συγγενή με σχιζοφρένεια δεν θα την εμφανίσουν.
Ωστόσο, φαίνεται να παίζουν ρόλο και περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί παράγοντες, όπως οι στρεσογόνες ή επικίνδυνες συνθήκες ζωής και η φτώχεια[2].
Η ζωή με σχιζοφρένεια

Τα άτομα με σχιζοφρένεια συχνά αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες στην καθημερινότητά τους. Η κατάχρηση ουσιών όπως το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά είναι συχνή. Επιπλέον, συχνά συνυπάρχουν διαταραχές άγχους, κατάθλιψη, κρίσεις πανικού και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, που επιδεινώνουν τα συμπτώματα της ασθένειας. Επιπλέον, πολλά άτομα δεν έχουν επίγνωση της ασθένειάς τους, κάτι που μπορεί να δυσκολέψει τη συνέχιση της θεραπείας και να οδηγήσει σε υποτροπές και κοινωνική απομόνωση.
Οι συνέπειες στη λειτουργικότητα ενός ανθρώπου στην καθημερινότητά του είναι πολύ σημαντικές. Η σχιζοφρένεια μπορεί να δυσκολέψει τις σπουδές, τη δουλειά και τις σχέσεις, και το στίγμα συχνά κάνει τα πράγματα πιο δύσκολα[3]. Ωστόσο, με την κατάλληλη θεραπεία και στήριξη, πολλοί άνθρωποι με σχιζοφρένεια μπορούν να διαχειριστούν τα συμπτώματά τους και να έχουν μια πιο ομαλή καθημερινότητα, ακόμη και αν αυτό απαιτήσει κάποιο χρόνο.
Αν εσύ ή ένα κοντινό σου άτομο έχει σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζει ή ότι θέλει να βλάψει τον εαυτό του, μίλα με κάποιον τώρα. Στην Ελλάδα, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία είναι το 1018 και για άμεσο κίνδυνο το 112. Δες και τις γραμμές βοήθειας για άλλες χώρες. Αν ένα κοντινό σου άτομο φαίνεται να χάνει την επαφή με την πραγματικότητα και ανησυχείς για την ασφάλειά του, κάλεσε το 112.
Αντιμετώπιση

Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να βοηθά όλους με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τουλάχιστον ένας στους τρεις ανθρώπους με σχιζοφρένεια μπορεί να αναρρώσει πλήρως[3]. Κάποιοι άλλοι περνούν περιόδους με περισσότερα και με λιγότερα συμπτώματα, και η σωστή στήριξη έχει σημασία σε κάθε περίπτωση.
Όσον αφορά τη φαρμακευτική αγωγή, σε άτομα με σχιζοφρένεια συνήθως χορηγούνται αντιψυχωσικά φάρμακα, τα οποία είναι αποτελεσματικά στη μείωση των ψυχωσικών συμπτωμάτων κατά την οξεία φάση. Παράλληλα, βοηθούν στη μείωση της πιθανότητας μελλοντικών κρίσεων.
Επίσης, οι ψυχολογικές παρεμβάσεις, όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και η οικογενειακή παρέμβαση, μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της λειτουργικότητας του ατόμου. Άλλες παρεμβάσεις επικεντρώνονται στη διαχείριση του άγχους, τη στήριξη της απασχόλησης και την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων, με στόχο τη βελτίωση της συνολικής ποιότητας της ζωής όσων ζουν με αυτή.
Η σχιζοφρένεια δεν είναι ταμπέλα, δεν είναι λόγος για απομόνωση και σίγουρα δεν είναι επιλογή. Όσο πιο πολύ ενημερωνόμαστε, τόσο πιο εύκολο είναι να σπάσουμε το στίγμα και να χτίσουμε μια κοινωνία που αγκαλιάζει κάθε άνθρωπο, όχι μόνο όσους τα καταφέρνουν μόνοι τους, αλλά και εκείνους που χρειάζονται λίγο παραπάνω στήριξη.
Διάβασε ακόμη, για τις καθημερινές συζητήσεις και όχι για στιγμές κρίσης: Πώς να στηρίξεις ψυχολογικά κάποιον που αντιμετωπίζει θέματα ψυχικής υγείας;
ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.
Στηρίζεις κάποιον με σχιζοφρένεια; Μπορείς να έχεις στήριξη κι εσύ
Το να στέκεσαι δίπλα σε έναν κοντινό σου άνθρωπο μπορεί να είναι εξαντλητικό. Ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να σταθεί δίπλα σε σένα, χωρίς να αντικαθιστά την ψυχιατρική φροντίδα που χρειάζεται εκείνος.
ΜΙΛΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΟΣυχνές ερωτήσεις
Τι είναι η σχιζοφρένεια;
Είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο που ένα άτομο σκέφτεται, αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα και σχετίζεται με τους άλλους. Με την κατάλληλη θεραπεία και στήριξη, πολλά άτομα μπορούν να έχουν μια πιο σταθερή καθημερινότητα.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;
Τα πρώτα σημάδια μπορεί να είναι ήπια και να μοιάζουν με πολλές άλλες δυσκολίες, όπως η απόσυρση ή η δυσκολία συγκέντρωσης. Από μόνα τους δεν σημαίνουν σχιζοφρένεια. Αν κάτι σε ανησυχεί, για σένα ή για ένα κοντινό σου άτομο, μίλησε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Θεραπεύεται η σχιζοφρένεια;
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να βοηθά όλους με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τουλάχιστον ένας στους τρεις ανθρώπους μπορεί να αναρρώσει πλήρως. Η αντιμετώπιση συνδυάζει φαρμακευτική αγωγή και ψυχολογικές ή ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις.
Είναι κληρονομική;
Υπάρχει γενετική προδιάθεση, αλλά η κληρονομικότητα δεν είναι μοιραία και παίζουν ρόλο και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Το να έχει κάποιος συγγενή με σχιζοφρένεια δεν σημαίνει ότι θα την εμφανίσει.
Πώς φέρομαι σε αγαπημένο πρόσωπο με σχιζοφρένεια;
Με υπομονή, χωρίς να αμφισβητείς επιθετικά αυτά που βιώνει, ενθαρρύνοντάς το να μείνει στη θεραπεία του. Φρόντισε και τη δική σου ψυχική υγεία, γιατί η στήριξη είναι μαραθώνιος και όχι σπριντ.
Πηγές
[1] Patel, K. R., Cherian, J., Gohil, K., & Atkinson, D. (2014). Schizophrenia: overview and treatment options. P & T : a peer-reviewed journal for formulary management, 39(9), 638–645.
[2] National Institute of Mental Health. Schizophrenia. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/schizophrenia
[3] World Health Organization. Schizophrenia (fact sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia