Ανηδονία: τι είναι, συμπτώματα και πότε να ζητήσεις βοήθεια

Η ανηδονία είναι η μειωμένη ικανότητα να νιώθεις ευχαρίστηση ή ενδιαφέρον για πράγματα που παλιότερα σου έδιναν χαρά. Το αγαπημένο φαγητό, η μουσική, η παρέα με φίλους, ακόμη και τα καλά νέα, μοιάζουν να μη σε αγγίζουν. Δεν είναι τεμπελιά ούτε αχαριστία: είναι σύμπτωμα, και μάλιστα ένα από τα δύο βασικά συμπτώματα της κατάθλιψης^[1].

Αν το αναγνωρίζεις στον εαυτό σου, δεν είσαι ο μόνος που το ζει, και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις κατάθλιψη. Παρακάτω θα δούμε τι είναι η ανηδονία, πώς φαίνεται στην καθημερινότητα, σε ποιες καταστάσεις εμφανίζεται και πότε αξίζει να ζητήσεις στήριξη. Αν σε ενδιαφέρει η πιο καθημερινή πλευρά του θέματος, δες και το άρθρο μας για το τι σημαίνει όταν δεν νιώθεις χαρά.

Τι είναι η ανηδονία;

Η λέξη προέρχεται από το στερητικό αν- και την ηδονή, δηλαδή την ευχαρίστηση. Στην κλινική γλώσσα περιγράφει τη μείωση της ικανότητας να νιώθεις ευχαρίστηση ή ενδιαφέρον. Στην κατάθλιψη, η σημαντική μείωση του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης για όλες ή σχεδόν όλες τις δραστηριότητες είναι ένα από τα δύο βασικά συμπτώματα^[1]. Η ανηδονία δεν είναι διάγνωση από μόνη της. Είναι σύμπτωμα, που μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικές καταστάσεις και να έχει διαφορετικές αιτίες.

Οι δύο πλευρές της ευχαρίστησης

Η έρευνα δείχνει ότι η ευχαρίστηση δεν είναι κάτι ενιαίο. Οι ερευνητές ξεχωρίζουν τουλάχιστον δύο πλευρές^[2][3]:

Η διάκριση έχει σημασία, γιατί εξηγεί κάτι που πολλοί ζουν χωρίς να το ονομάζουν: μπορεί να μη θέλεις να κάνεις κάτι, κι όμως, όταν τελικά το κάνεις, να νιώσεις λίγο καλύτερα. Ή το αντίθετο: να το θέλεις, και τη στιγμή που το ζεις να μη νιώθεις τίποτα.

Κοινωνική ανηδονία

Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν την ανηδονία κυρίως στις σχέσεις τους: οι συναντήσεις με φίλους ή η επαφή με αγαπημένα πρόσωπα δεν τους δίνουν πια ζεστασιά, και σιγά σιγά αποσύρονται. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος, γιατί η απόσυρση φέρνει μοναξιά και η μοναξιά κάνει τη σύνδεση ακόμη πιο δύσκολη.

Ανηδονία: συμπτώματα και σημάδια στην καθημερινότητα

Η ανηδονία σπάνια μοιάζει με έντονο πόνο. Πιο συχνά μοιάζει με απουσία. Μερικά σημάδια που περιγράφουν όσοι τη ζουν:

• Τα χόμπι σου δεν σε τραβούν, ακόμη κι αυτά που κάποτε περίμενες όλη την εβδομάδα.
• Τα καλά νέα δεν σε αγγίζουν όπως θα περίμενες.
• Η παρέα σε κουράζει περισσότερο από όσο σε γεμίζει.
• Το φαγητό, η μουσική ή η σεξουαλική επιθυμία έχουν χάσει κάτι από τη γεύση τους.
• Νιώθεις μουδιασμένος ή άδειος, σαν να παρακολουθείς τη ζωή σου από απόσταση.
• Δυσκολεύεσαι να ξεκινήσεις πράγματα, γιατί δεν περιμένεις ότι θα σου δώσουν κάτι.

Σημείωση: Όλοι περνάμε περιόδους που τίποτα δεν μας ενθουσιάζει, για παράδειγμα όταν είμαστε πολύ κουρασμένοι. Η ανηδονία αξίζει προσοχή όταν κρατάει καιρό και επηρεάζει τη ζωή σου.

Σε ποιες καταστάσεις εμφανίζεται η ανηδονία;

Η ανηδονία συνδέεται πιο συχνά με την κατάθλιψη^[2], εμφανίζεται όμως σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις^[4]:

• Κατάθλιψη: είναι ένα από τα δύο βασικά συμπτώματά της, μαζί με την πεσμένη διάθεση^[1]. Δες και πώς φαίνεται η κατάθλιψη στη συμπεριφορά.
• Τραύμα και μετατραυματικό στρες: η συναισθηματική αποσύνδεση και η δυσκολία να νιώσεις θετικά συναισθήματα μπορεί να είναι μέρος της αντίδρασης σε κάτι που σε πλήγωσε βαθιά^[1].
• Σχιζοφρένεια: η μειωμένη ευχαρίστηση και το μειωμένο κίνητρο μπορεί να είναι μέρος της εικόνας^[1].
• Χρήση ουσιών: κατά τη διακοπή ή μετά από μακρόχρονη χρήση, τα καθημερινά πράγματα μπορεί να μοιάζουν άχρωμα^[5].
• Χρόνιο στρες: όταν λειτουργείς για πολύ καιρό στα όριά σου, η ικανότητα να απολαμβάνεις μπορεί να μειωθεί^[6]. Δες και τι είναι η επαγγελματική εξουθένωση.

Κάποιοι άνθρωποι που παίρνουν αντικαταθλιπτικά περιγράφουν επίσης ένα συναισθηματικό μούδιασμα^[7]. Το μούδιασμα μπορεί να σχετίζεται με το φάρμακο ή με την ίδια τη δυσκολία^[7], και ο γιατρός σου μπορεί να σε βοηθήσει να το ξεχωρίσετε. Μην τα σταματήσεις και μην αλλάξεις τη δόση μόνος σου. Αξίζει επίσης να ελέγξει ένας γιατρός αν κάποιο σωματικό πρόβλημα υγείας παίζει ρόλο.

Ανηδονία, θλίψη ή απάθεια;

Οι τρεις λέξεις μοιάζουν, αλλά περιγράφουν διαφορετικές εμπειρίες:

• Θλίψη: νιώθεις πόνο, λύπη, συχνά με δάκρυα. Το συναίσθημα είναι εκεί, και είναι βαρύ.
• Ανηδονία: δεν νιώθεις ευχαρίστηση σε πράγματα που σου άρεσαν. Συχνά μοιάζει περισσότερο με κενό παρά με πόνο.
• Απάθεια: λείπει κυρίως το κίνητρο, η διάθεση να κάνεις ή να ξεκινήσεις κάτι. Συχνά συνυπάρχει με την ανηδονία^[4].

Στην πράξη, οι τρεις μπλέκονται. Δεν χρειάζεται να ξέρεις ακριβώς τι νιώθεις για να ζητήσεις βοήθεια. Δες και τι μπορείς να κάνεις όταν η θλίψη επιμένει.

Υπάρχει τεστ για την ανηδονία;

Οι ειδικοί χρησιμοποιούν κλίμακες για να εκτιμήσουν την ανηδονία, όμως κανένα διαδικτυακό τεστ δεν αποτελεί διάγνωση. Αν θέλεις ένα πρώτο σημείο αναφοράς, μπορείς να συμπληρώσεις το σύντομο ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης για την κατάθλιψη. Δεν θα σου πει τι έχεις, μπορεί όμως να σε βοηθήσει να αποφασίσεις αν θέλεις να μιλήσεις με έναν ειδικό.

Πότε να ζητήσεις βοήθεια;

Αξίζει να μιλήσεις με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν:

• η ανηδονία κρατάει εβδομάδες και δεν υποχωρεί,
• επηρεάζει τη δουλειά, τις σχέσεις ή τη φροντίδα του εαυτού σου,
• συνοδεύεται από πεσμένη διάθεση, απελπισία ή αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη.

Η ανηδονία έχει συνδεθεί στην έρευνα και με σκέψεις αυτοκτονίας^[8]. Αν έχεις τέτοιες σκέψεις, ακόμη και φευγαλέες, δεν χρειάζεται να μείνεις μόνος με αυτές. Μίλα με κάποιον τώρα. Στην Ελλάδα, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία είναι το 1018 και για άμεσο κίνδυνο το 112. Δες και τις γραμμές βοήθειας για άλλες χώρες.

Ανηδονία και θεραπεία: πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις τι συντηρεί την ανηδονία στη δική σου ζωή και να ξαναβρείς σταδιακά επαφή με όσα σου έδιναν νόημα. Κάθε θεραπευτική προσέγγιση την εξετάζει από διαφορετική πλευρά:

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία: δουλεύει με τη σταδιακή επιστροφή σε δραστηριότητες και με τις σκέψεις που σε κρατούν μακριά τους.
• Ψυχοδυναμική θεραπεία: εξερευνά τι μπορεί να κρύβεται πίσω από το μούδιασμα, όπως συναισθήματα που ήταν δύσκολο να εκφραστούν.
• Συστημική θεραπεία: κοιτάζει πώς η ανηδονία επηρεάζει τις σχέσεις σου και πώς επηρεάζεται από αυτές, στην οικογένεια, στο ζευγάρι, στις φιλίες.
• Υπαρξιακή θεραπεία: δίνει χώρο στο ερώτημα του νοήματος, όταν όλα μοιάζουν να το έχουν χάσει.

Καμία προσέγγιση δεν ταιριάζει σε όλους. Σημασία έχει να βρεις έναν θεραπευτή με τον οποίο νιώθεις ότι μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα. Στο Clicktotherapy μπορείς να βρεις ψυχοθεραπευτή που σου ταιριάζει, και η πρώτη γνωριμία είναι δωρεάν.

Συχνές ερωτήσεις για την ανηδονία

Τι είναι η ανηδονία με απλά λόγια;

Είναι η μειωμένη ικανότητα να νιώθεις ευχαρίστηση ή ενδιαφέρον για πράγματα που παλιότερα σου άρεσαν. Δεν είναι διάγνωση από μόνη της, αλλά σύμπτωμα που μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορες καταστάσεις.

Η ανηδονία σημαίνει ότι έχω κατάθλιψη;

Όχι απαραίτητα. Είναι ένα από τα δύο βασικά συμπτώματα της κατάθλιψης, εμφανίζεται όμως και σε άλλες καταστάσεις, όπως το τραύμα, το χρόνιο στρες ή η χρήση ουσιών. Μόνο ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να εκτιμήσει τι συμβαίνει στη δική σου περίπτωση.

Μπορώ να κάνω τεστ ανηδονίας στο διαδίκτυο;

Υπάρχουν κλίμακες που χρησιμοποιούν οι ειδικοί, αλλά κανένα διαδικτυακό τεστ δεν αποτελεί διάγνωση. Ένα σύντομο ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης για την κατάθλιψη μπορεί να σε βοηθήσει να αποφασίσεις αν θέλεις να μιλήσεις με κάποιον.

Ποια η διαφορά ανηδονίας και θλίψης;

Στη θλίψη νιώθεις πόνο. Στην ανηδονία συχνά δεν νιώθεις σχεδόν τίποτα, ούτε καλό ούτε κακό, σαν τα πράγματα να έχουν χάσει το χρώμα τους. Οι δύο μπορεί να συνυπάρχουν.

Μπορούν τα αντικαταθλιπτικά να προκαλέσουν μούδιασμα συναισθημάτων;

Κάποιοι άνθρωποι που παίρνουν αντικαταθλιπτικά περιγράφουν ένα συναισθηματικό μούδιασμα. Αν σου συμβαίνει, μίλησε με τον γιατρό που σου τα έχει γράψει. Μην τα σταματήσεις και μην αλλάξεις τη δόση μόνος σου.

Περνάει η ανηδονία;

Η ανηδονία είναι σύμπτωμα, όχι κάτι που σε ορίζει. Το πώς εξελίσσεται διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται από το τι τη συντηρεί. Η στήριξη ενός ειδικού μπορεί να σε βοηθήσει να το καταλάβεις και να το δουλέψεις.

Πότε πρέπει να ζητήσω βοήθεια;

Όταν η ανηδονία κρατάει εβδομάδες, επηρεάζει τη δουλειά, τις σχέσεις ή τη φροντίδα του εαυτού σου, ή συνοδεύεται από απελπισία. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας, ακόμη και φευγαλέες, κάλεσε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία στο 1018 ή, για άμεσο κίνδυνο, το 112.

Κλείνοντας

Η ανηδονία μπορεί να κάνει τη ζωή να μοιάζει άχρωμη, και είναι δύσκολο να ζητήσεις βοήθεια όταν ακόμη και αυτό μοιάζει να μην αξίζει τον κόπο. Το ότι δεν νιώθεις τίποτα τώρα δεν σημαίνει ότι έτσι θα μείνει για πάντα. Ένα μικρό βήμα, μια κουβέντα με κάποιον που εμπιστεύεσαι ή με έναν ειδικό, μπορεί να είναι η αρχή.

ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό. Αν βρίσκεσαι σε κρίση, κάλεσε το 1018 ή το 112.

Παραπομπές

1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.).
2. Treadway, M. T., & Zald, D. H. (2011). Reconsidering anhedonia in depression: Lessons from translational neuroscience. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 35(3), 537–555. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2010.06.006
3. Gard, D. E., Gard, M. G., Kring, A. M., & John, O. P. (2006). Anticipatory and consummatory components of the experience of pleasure: A scale development study. Journal of Research in Personality, 40(6), 1086–1102. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.11.001
4. Husain, M., & Roiser, J. P. (2018). Neuroscience of apathy and anhedonia: A transdiagnostic approach. Nature Reviews Neuroscience, 19(8), 470–484. https://doi.org/10.1038/s41583-018-0029-9
5. Garfield, J. B. B., Lubman, D. I., & Yücel, M. (2014). Anhedonia in substance use disorders: A systematic review of its nature, course and clinical correlates. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 48(1), 36–51. https://doi.org/10.1177/0004867413508455
6. Pizzagalli, D. A. (2014). Depression, stress, and anhedonia: Toward a synthesis and integrated model. Annual Review of Clinical Psychology, 10, 393–423. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185606
7. Price, J., Cole, V., & Goodwin, G. M. (2009). Emotional side-effects of selective serotonin reuptake inhibitors: Qualitative study. British Journal of Psychiatry, 195(3), 211–217. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.108.051110
8. Ducasse, D., Loas, G., Dassa, D., Gramaglia, C., Zeppegno, P., Guillaume, S., Olié, E., & Courtet, P. (2018). Anhedonia is associated with suicidal ideation independently of depression: A meta-analysis. Depression and Anxiety, 35(5), 382–392. https://doi.org/10.1002/da.22709