Απόρριψη: γιατί πονάει και τι μπορεί να βοηθήσει

Η απόρριψη είναι αυτό που ζεις όταν σε αφήνουν έξω: κάποιος δεν σε θέλει στη ζωή του, μια παρέα δεν σε καλεί, μια δουλειά λέει όχι. Πονάει τόσο γιατί το να ανήκουμε κάπου είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη^[1]. Αν λοιπόν ένα όχι σε έχει ταρακουνήσει, έχει εξήγηση, και δεν έχει να κάνει με αδυναμία.

Εδώ θα βρεις γιατί η απόρριψη πονάει τόσο, πώς φαίνεται στις σχέσεις, στις φιλίες, στη δουλειά και στην οικογένεια, τι είναι ο φόβος της απόρριψης, τι μπορεί να βοηθήσει και πότε αξίζει να ζητήσεις στήριξη.

Τι είναι η απόρριψη;

Η απόρριψη περιγράφει τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε ότι κάποιος ή μια ομάδα δεν μας θέλει κοντά, ή δεν μας δίνει τη θέση που χρειαζόμαστε. Μπορεί να είναι ξεκάθαρη, όπως ένας χωρισμός ή μια αρνητική απάντηση. Μπορεί να είναι και σιωπηλή: μηνύματα που μένουν αναπάντητα, μια πρόσκληση που δεν ήρθε ποτέ, ένα βλέμμα που σε προσπερνά.

Η σιωπηλή μορφή έχει το δικό της βάρος. Όταν σε αγνοούν, απειλούνται ταυτόχρονα το αίσθημα ότι ανήκεις, η αυτοεκτίμησή σου, ο έλεγχος που νιώθεις ότι έχεις και η βεβαιότητα ότι η παρουσία σου μετράει^[2]. Γι’ αυτό και το ghosting μπορεί να σε απασχολεί τόσο, ακόμη κι όταν η γνωριμία ήταν σύντομη.

Γιατί η απόρριψη πονάει τόσο;

Χρειαζόμαστε σταθερούς δεσμούς με άλλους ανθρώπους, και όταν αυτοί απειλούνται, το νιώθουμε έντονα^[1]. Μια μετα-ανάλυση πειραματικών μελετών βρήκε ότι η απόρριψη στο εργαστήριο χαλάει μετρίως τη διάθεση και κλονίζει την αίσθηση του ανήκειν^[3]. Σε ένα πείραμα με εικονικό παιχνίδι, η δυσφορία όσων έμεναν έξω δεν εξαρτιόταν από το πόσο κοντινή τους ήταν η ομάδα^[2].

Ίσως έχεις διαβάσει ότι η απόρριψη πονάει όπως ο σωματικός πόνος. Η εικόνα έχει κάποια βάση, αλλά η έρευνα είναι πιο σύνθετη. Σε μια γνωστή μελέτη απεικόνισης, ο αποκλεισμός από ένα απλό παιχνίδι στον υπολογιστή ενεργοποίησε περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται και με τον πόνο^[4]. Μια άλλη μελέτη, σε ανθρώπους που είχαν ζήσει πρόσφατα έναν ανεπιθύμητο χωρισμό, βρήκε επίσης επικάλυψη με περιοχές του σωματικού πόνου^[5]. Νεότερη ανάλυση όμως βρήκε ότι τα δύο εμφανίζονται στον εγκέφαλο με διαφορετικά μοτίβα δραστηριότητας, ακόμη κι εκεί όπου οι περιοχές επικαλύπτονται^[6]. Με απλά λόγια, για τον εγκέφαλο δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ο πόνος που νιώθεις όμως είναι πραγματικός, και δεν τον φαντάζεσαι.

Υπάρχει και μια ακόμη εξήγηση. Σύμφωνα με τη θεωρία του κοινωνιομέτρου, η αυτοεκτίμηση λειτουργεί σαν εσωτερικός δείκτης του πόσο αποδεκτοί νιώθουμε από τους άλλους^[7]. Όταν λοιπόν κάποιος σου λέει όχι, μπορεί να μην πέφτει μόνο η διάθεσή σου, αλλά και η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου.

Τι μπορεί να νιώσεις μετά από μια απόρριψη;

Δεν υπάρχει σωστός τρόπος να το ζήσεις. Οι άνθρωποι αντιδρούν διαφορετικά, ανάλογα και με το πώς ερμηνεύουν αυτό που έγινε: άλλοι προσπαθούν να ξαναπλησιάσουν, άλλοι θυμώνουν, άλλοι αποσύρονται^[8]. Για παράδειγμα, μπορεί να έχεις:

• Λύπη και κενό, κάτι που μπορεί να μοιάζει με μικρό πένθος.
• Θυμό με τον άλλον ή με τον εαυτό σου.
• Ντροπή, την αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά με εσένα.
• Σκέψεις που δεν σε αφήνουν, για ό,τι ειπώθηκε ή για το τι θα άλλαζες, αν γύριζες πίσω.
• Ανάγκη να απομακρυνθείς από τους άλλους, για να μην ξαναπληγωθείς.
• Ανάγκη να αρέσεις ξανά στους άλλους, ακόμη κι αν αυτό σου κοστίζει.

Όλα αυτά είναι συχνές αντιδράσεις και από μόνα τους δεν λένε κάτι κακό για σένα. Αν δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις τι νιώθεις, το άρθρο μας για την απογοήτευση μπορεί να σε βοηθήσει να το δεις πιο καθαρά.

Πού συναντάμε την απόρριψη;

Απόρριψη σε σχέση

Ένας χωρισμός που δεν ήθελες, ένα ενδιαφέρον που δεν βρήκε ανταπόκριση, ένας άνθρωπος που ξαφνικά απομακρύνεται. Η ερωτική απόρριψη αγγίζει κάτι πολύ προσωπικό, γιατί μοιάζει να αφορά όχι κάτι που έκανες, αλλά αυτό που είσαι. Μια απόφαση για μια σχέση όμως συχνά λέει πολλά και για τις ανάγκες του άλλου, τη φάση της ζωής του και τα όριά του. Δεν είναι ετυμηγορία για την αξία σου.

Κοινωνική απόρριψη: όταν μένεις έξω από την παρέα

Μια παρέα που κανονίζει χωρίς εσένα, μια φιλία που ξεθωριάζει χωρίς εξήγηση, μια ομάδα όπου ποτέ δεν ένιωσες ότι χωράς. Η κοινωνική απόρριψη συχνά δεν έχει ούτε μια συγκεκριμένη στιγμή ούτε μια εξήγηση, και αυτό την κάνει πιο δύσκολη. Μπορεί να φέρει και μοναξιά, ακόμη κι όταν έχεις ανθρώπους γύρω σου.

Απόρριψη στη δουλειά

Στη δουλειά, το όχι έρχεται συχνά χωρίς εξηγήσεις: το βιογραφικό μένει αναπάντητο, η συνέντευξη δεν προχωρά, η προαγωγή πηγαίνει σε άλλον, η ιδέα σου κόβεται. Τέτοιες αποφάσεις συχνά εξαρτώνται από πράγματα που δεν βλέπεις και δεν ελέγχεις. Βοηθά να ξεχωρίσεις τι μπορείς να μάθεις από την εμπειρία και τι απλώς δεν έχει να κάνει με σένα. Όταν από μια απάντηση εξαρτάται και το εισόδημά σου, η ανησυχία είναι λογική. Αν οι απορρίψεις μαζεύονται, είναι φυσικό να κουράζεσαι, και αξίζει να το πάρεις στα σοβαρά.

Απόρριψη από την οικογένεια

Μπορεί να είναι ένας γονιός που δεν ήταν συναισθηματικά διαθέσιμος ή μια οικογένεια που δεν αποδέχτηκε μια επιλογή σου ή μια πλευρά του εαυτού σου. Αυτή η απόρριψη συχνά δεν κλείνει με μια κουβέντα. Όταν ένα παιδί ζει απόρριψη από τους γονείς του, αυτό μπορεί να επηρεάζει το τι περιμένει από τους ανθρώπους και αργότερα στη ζωή^[9]. Δεν φταις εσύ γι’ αυτή την απόρριψη, ούτε για το ότι σε επηρεάζει ακόμη. Μερικές φορές η απόρριψη στοχεύει σε αυτό που είσαι: τον σεξουαλικό σου προσανατολισμό, την ταυτότητα φύλου σου, την καταγωγή σου, μια αναπηρία ή μια ψυχική δυσκολία. Τότε δεν έχει να κάνει με κάτι που έκανες, και εσύ δεν είσαι κάτι που χρειάζεται διόρθωση. Το να ζητήσεις φροντίδα για μια δυσκολία, όποτε το θέλεις, δεν αλλάζει αυτό.

Σημείωση: Αν αυτό που ζεις σε μια σχέση, στην οικογένεια, στο σχολείο ή στη δουλειά περιλαμβάνει εξευτελισμό, απειλές ή βία, δεν φταις εσύ και δεν είναι κάτι που χρειάζεται να μάθεις να διαχειρίζεσαι. Είναι θέμα ασφάλειας. Αν κινδυνεύεις τώρα, κάλεσε το 112. Στην Ελλάδα, οι γυναίκες που ζουν βία μπορούν να καλέσουν τη γραμμή SOS 15900, όλο το 24ωρο. Αν είσαι κάτω από 18 ετών, μπορείς να καλέσεις την Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS στο 1056. Μίλα και με έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι ή με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Φόβος απόρριψης: όταν περιμένεις το όχι πριν έρθει

Όλοι έχουμε, λίγο ή πολύ, φόβο της απόρριψης. Για κάποιους ανθρώπους όμως είναι σχεδόν μόνιμος. Οι ερευνητές Geraldine Downey και Scott Feldman τον ονόμασαν ευαισθησία στην απόρριψη: την τάση να την περιμένεις με άγχος, να τη βλέπεις εύκολα σε συμπεριφορές που δεν είναι ξεκάθαρες και να αντιδράς έντονα^[10]. Πρόκειται για τρόπο να διαβάζεις τους άλλους, όχι για διάγνωση, και μπορεί να έχει τη λογική του: οι ίδιοι ερευνητές προτείνουν ότι μπορεί να ξεκινά ως τρόπος προστασίας, όταν ένα παιδί ζει απόρριψη από τους γονείς του^[10]. Αυτό δεν σημαίνει ότι, αν φοβάσαι την απόρριψη, σε απέρριψαν οι γονείς σου.

Στην καθημερινότητα, ο φόβος της απόρριψης μπορεί να μοιάζει κάπως έτσι:

• Ψάχνεις κρυφά νοήματα: μια καθυστερημένη απάντηση μοιάζει με απόδειξη ότι ο άλλος απομακρύνεται.
• Λες ναι ενώ θέλεις να πεις όχι, για να μη δυσαρεστήσεις κανέναν.
• Δεν κάνεις το πρώτο βήμα: δεν στέλνεις την αίτηση, δεν κάνεις την πρόσκληση, δεν λες τι νιώθεις.
• Χρειάζεσαι συχνά επιβεβαίωση ότι όλα είναι καλά ανάμεσά σας.
• Φεύγεις εσύ πρώτα, πριν προλάβουν να σε αφήσουν.

Αυτοί οι τρόποι προστατεύουν για λίγο, αλλά μπορεί να κοστίζουν. Έρευνα σε ζευγάρια βρήκε ότι η υψηλή ευαισθησία στην απόρριψη συνδέεται με λιγότερη ικανοποίηση μέσα στη σχέση^[10]. Αυτό δεν σημαίνει ότι φταις εσύ για μια απόρριψη, και σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί συμπεριφορές που σε πληγώνουν ή σε φοβίζουν. Σημαίνει ότι υπάρχει ένας κύκλος που μπορεί να γίνει ορατός, και όταν τον βλέπεις, μπορείς να δουλέψεις πάνω του.

Σημείωση: Όταν ο φόβος της κρίσης των άλλων σε κρατά συστηματικά μακριά από ανθρώπους και καταστάσεις και δυσκολεύει την καθημερινότητά σου, μπορεί να έχει να κάνει με κοινωνικό άγχος^[11]. Μόνο ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να εκτιμήσει τι συμβαίνει στη δική σου περίπτωση.

Πώς να ξεπεράσω την απόρριψη;

Δεν υπάρχει προθεσμία για να σου περάσει, ούτε τρόπος να μην πονέσει καθόλου. Μερικά πράγματα όμως μπορούν να κάνουν το βάρος πιο ελαφρύ:

• Άφησε τον εαυτό σου να στενοχωρηθεί. Δεν χρειάζεται να δείχνεις ότι δεν σε πείραξε ούτε να βρεις αμέσως το θετικό.
• Ξεχώρισε το γεγονός από το συμπέρασμα. Το γεγονός μπορεί να είναι αυτή η σχέση, αυτή η παρέα ή αυτή η δουλειά δεν με διάλεξε. Το δεν αξίζω είναι ένα συμπέρασμα που συχνά έρχεται μαζί του, ακόμη κι αν κάποιος στο έχει πει ο ίδιος. Μπορείς να το αμφισβητήσεις, ακόμη κι αν τώρα δεν σου φαίνεται εύκολο.
• Μίλα στον εαυτό σου με καλοσύνη. Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους με αυτοσυμπόνια, δηλαδή, μεταξύ άλλων, με κατανόηση αντί για σκληρή κριτική στις δύσκολες στιγμές^[12], τείνουν να αντιδρούν πιο ήπια σε δυσάρεστα γεγονότα^[13]. Μπορείς να δοκιμάσεις: αν το ίδιο όχι το είχε ακούσει ένας άνθρωπος που αγαπάς, τι θα του έλεγες;
• Προσπάθησε να μην το κουβαλάς χωρίς κανέναν. Η απόρριψη σε κάνει να θέλεις να κλειστείς, αλλά μια κουβέντα με κάποιον που σε ξέρει μπορεί να σου θυμίσει ότι η ζωή σου δεν είναι μόνο αυτή η στιγμή. Αν τώρα δεν έχεις κάποιον τέτοιο, δεν φταις γι’ αυτό, και ένας ειδικός μπορεί να είναι ένα πρώτο πρόσωπο για να μιλήσεις.
• Βάλε λίγη απόσταση από ό,τι ανοίγει ξανά την πληγή. Το να ελέγχεις συνέχεια το προφίλ του άλλου ή να ξαναδιαβάζεις τα μηνύματα μπορεί να κρατά το μυαλό εκεί. Μπορείς να τα βγάλεις από μπροστά σου για όσο το χρειάζεσαι, με σίγαση ή αρχειοθέτηση της συνομιλίας. Αυτό αφορά σχέσεις όπου δεν φοβάσαι τον άλλον. Αν σε απειλεί ή σε ελέγχει, κράτησε τα μηνύματα και ζήτησε βοήθεια. Αν κινδυνεύεις τώρα, κάλεσε το 112.
• Κράτα έναν ρυθμό στην καθημερινότητα. Να προσπαθείς να κοιμάσαι σε σταθερές ώρες, να τρως κανονικά, να βγαίνεις για λίγη κίνηση. Δεν λύνουν το θέμα, αλλά μπορεί να κάνουν τις δύσκολες μέρες λίγο πιο βατές. Αν θέλεις ιδέες, δες το άρθρο μας για την αυτοφροντίδα.
• Ξαναδοκίμασε, όταν το νιώσεις. Ξεκίνα από κάτι μικρό, με ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις ασφάλεια: μια πρόσκληση, μια αίτηση, μια κουβέντα. Δεν χρειάζεται να είναι σήμερα.

Πότε αξίζει να ζητήσεις στήριξη;

Κάποια όχι θα τα ακούσουμε όλοι. Δεν χρειάζεται όμως να τα κουβαλάς χωρίς βοήθεια. Αξίζει να μιλήσεις με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν:

• νιώθεις απελπισία, σαν να μην πρόκειται να σε θελήσει ποτέ κανείς. Η απελπισία κάνει αυτή τη σκέψη να μοιάζει βέβαιη, ακόμη κι όταν δεν είναι,
• ο πόνος κρατά εβδομάδες και δεν μαλακώνει,
• έχεις χάσει το ενδιαφέρον για πράγματα που σου άρεσαν, ή ο ύπνος και η όρεξή σου έχουν αλλάξει,
• αποφεύγεις ανθρώπους, σχέσεις ή ευκαιρίες από φόβο,
• το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε διαφορετικές σχέσεις,
• ο θυμός σε σπρώχνει να πιέζεις ή να παρακολουθείς τον άλλον, ή φοβάσαι μήπως κάνεις κακό σε κάποιον,
• η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου έχει γίνει πολύ αρνητική.

Αν η απόρριψη έχει φτάσει στο σημείο να σκέφτεσαι ότι δεν αξίζει να ζεις ή να κάνεις κακό στον εαυτό σου, ακόμη και φευγαλέα, μην κρατήσεις αυτές τις σκέψεις μόνο για σένα. Μίλα με κάποιον τώρα. Στην Ελλάδα, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία είναι το 1018 και για άμεσο κίνδυνο το 112. Δες και τις γραμμές βοήθειας για άλλες χώρες.

Μερικές φορές η απόρριψη έρχεται σε μια περίοδο που ήδη δυσκολεύεσαι. Η κατάθλιψη όμως είναι κάτι διαφορετικό από τη στενοχώρια. Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια, περιλαμβάνει πεσμένη διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, μαζί με άλλα συμπτώματα που δυσκολεύουν την καθημερινότητα^[11]. Μόνο ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να εκτιμήσει τι συμβαίνει στη δική σου περίπτωση. Και χωρίς κανένα από αυτά, μπορείς να ζητήσεις στήριξη. Φτάνει να νιώθεις ότι θα σε βοηθούσε.

Διάβασε ακόμη

• Γιατί η κατανόηση δεν αρκεί πάντα για να αλλάξουμε;
• E07: Μιλάμε με τον Νίκο Ιατρού για την απόρριψη

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;

Κανένας θεραπευτής δεν μπορεί να σου υποσχεθεί ότι δεν θα ξανακούσεις όχι. Στη θεραπεία όμως μπορείς να δεις γιατί κάποια όχι σε αγγίζουν τόσο βαθιά, ποια μοτίβα επαναλαμβάνονται και πώς αλλιώς θα μπορούσες να σχετίζεσαι. Κάθε προσέγγιση το εξετάζει από διαφορετική πλευρά:

• Ψυχοδυναμική θεραπεία: εξερευνά πώς παλαιότερες εμπειρίες και οι πρώτες σχέσεις επηρεάζουν το τι περιμένεις σήμερα από τους άλλους.
• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία: δουλεύει με τις σκέψεις που ακολουθούν ένα όχι και με όσα αποφεύγεις από φόβο.
• Συστημική θεραπεία: δουλεύει με τον τρόπο που η απόρριψη εμφανίζεται μέσα στο ζευγάρι ή στην οικογένεια, και με όσα συμβαίνουν ανάμεσα στα μέλη της.
• Υπαρξιακή θεραπεία: δίνει χώρο στα ερωτήματα του νοήματος, της μοναξιάς και του ποιος θέλεις να είσαι.
• Ανθρωπιστικές προσεγγίσεις, όπως η προσωποκεντρική και η gestalt: στηρίζονται σε μια σχέση αποδοχής, όπου μπορείς να πεις όσα σε πλήγωσαν χωρίς να φοβάσαι ότι θα σε κρίνουν, και να μείνεις με ό,τι νιώθεις τώρα.

Καμία προσέγγιση δεν ταιριάζει σε όλους. Σημασία έχει να βρεις έναν θεραπευτή με τον οποίο νιώθεις ότι μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα. Στο Clicktotherapy μπορείς να βρεις ψυχοθεραπευτή που σου ταιριάζει, και η πρώτη γνωριμία είναι δωρεάν.

Συχνές ερωτήσεις για την απόρριψη

Τι είναι η απόρριψη με απλά λόγια;

Είναι αυτό που ζεις όταν σε αφήνουν έξω: κάποιος ή μια ομάδα δεν σε θέλει κοντά, ή δεν σου δίνει τη θέση που χρειάζεσαι. Μπορεί να είναι ξεκάθαρη ή σιωπηλή.

Γιατί με πονάει τόσο η απόρριψη;

Γιατί το να ανήκουμε κάπου είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη, και ένα όχι αγγίζει και το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας. Αυτό που νιώθεις είναι κατανοητό και δεν δείχνει αδυναμία.

Η απόρριψη πονάει όπως ο σωματικός πόνος;

Όχι ακριβώς. Μελέτες βρίσκουν επικάλυψη σε περιοχές του εγκεφάλου, αλλά νεότερη ανάλυση βρήκε ότι τα δύο εμφανίζονται στον εγκέφαλο με διαφορετικά μοτίβα. Ο πόνος της απόρριψης είναι πραγματικός, χωρίς να είναι ο ίδιος με τον σωματικό.

Τι είναι ο φόβος της απόρριψης;

Είναι ο φόβος ότι θα σε αφήσουν έξω, και λίγο ή πολύ τον έχουμε όλοι. Όταν γίνεται σχεδόν μόνιμος, οι ερευνητές μιλούν για ευαισθησία στην απόρριψη: την τάση να την περιμένεις με άγχος, να τη βλέπεις εύκολα εκεί που δεν είναι ξεκάθαρη και να αντιδράς έντονα. Δεν είναι διάγνωση.

Πώς ξεπερνιέται μια ερωτική απόρριψη;

Δεν υπάρχει προθεσμία. Βοηθά να αφήσεις τον εαυτό σου να στενοχωρηθεί, να βάλεις απόσταση από ό,τι ανοίγει ξανά την πληγή, να μιλήσεις σε ανθρώπους που εμπιστεύεσαι και να θυμάσαι ότι η απόφαση κάποιου για μια σχέση δεν είναι ετυμηγορία για την αξία σου.

Τι κάνω όταν με απορρίπτουν συνέχεια στη δουλειά;

Ξεχώρισε όσα μπορείς να μάθεις από όσα δεν ελέγχεις, ρώτησε τι θα μπορούσες να βελτιώσεις, όπου αυτό γίνεται, και δώσε χρόνο στον εαυτό σου ανάμεσα στις προσπάθειες. Αν η κούραση γίνει απελπισία ή σου παίρνει τη δύναμη για όλα τα υπόλοιπα, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό.

Πότε πρέπει να ζητήσω βοήθεια;

Όταν ο πόνος κρατά εβδομάδες, όταν νιώθεις απελπισία, όταν αποφεύγεις ανθρώπους ή ευκαιρίες από φόβο ή όταν το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται. Μπορείς όμως να ζητήσεις στήριξη και νωρίτερα. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού, ακόμη και φευγαλέες, κάλεσε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία στο 1018 ή, για άμεσο κίνδυνο, στο 112.

Κλείνοντας

Όλοι χρειαζόμαστε μια θέση δίπλα σε άλλους ανθρώπους, γι’ αυτό ένα όχι μπορεί να πονέσει τόσο. Ένα όχι όμως, ακόμη κι όταν κρατά χρόνια, δεν μετρά την αξία σου. Πάρε τον χρόνο που χρειάζεσαι και, αν μπορείς, πες σε κάποιον που εμπιστεύεσαι πώς νιώθεις. Όταν έρθει η ώρα, δοκίμασε κάτι μικρό: μια κουβέντα ή μια πρόσκληση με ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις ασφάλεια, ή μια αίτηση. Κι αν δεν θέλεις να το περάσεις χωρίς βοήθεια, ένας ειδικός μπορεί να το δει μαζί σου.

ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό. Αν βρίσκεσαι σε κρίση, κάλεσε το 1018 ή το 112.

Παραπομπές

1. Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
2. Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425-452. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641
3. Gerber, J., & Wheeler, L. (2009). On being rejected: A meta-analysis of experimental research on rejection. Perspectives on Psychological Science, 4(5), 468-488. https://doi.org/10.1111/j.1745-6924.2009.01158.x
4. Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D., & Williams, K. D. (2003). Does rejection hurt? An fMRI study of social exclusion. Science, 302(5643), 290-292. https://doi.org/10.1126/science.1089134
5. Kross, E., Berman, M. G., Mischel, W., Smith, E. E., & Wager, T. D. (2011). Social rejection shares somatosensory representations with physical pain. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(15), 6270-6275. https://doi.org/10.1073/pnas.1102693108
6. Woo, C.-W., Koban, L., Kross, E., Lindquist, M. A., Banich, M. T., Ruzic, L., Andrews-Hanna, J. R., & Wager, T. D. (2014). Separate neural representations for physical pain and social rejection. Nature Communications, 5, 5380. https://doi.org/10.1038/ncomms6380
7. Leary, M. R., Tambor, E. S., Terdal, S. K., & Downs, D. L. (1995). Self-esteem as an interpersonal monitor: The sociometer hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology, 68(3), 518-530. https://doi.org/10.1037/0022-3514.68.3.518
8. Smart Richman, L., & Leary, M. R. (2009). Reactions to discrimination, stigmatization, ostracism, and other forms of interpersonal rejection: A multimotive model. Psychological Review, 116(2), 365-383. https://doi.org/10.1037/a0015250
9. Feldman, S., & Downey, G. (1994). Rejection sensitivity as a mediator of the impact of childhood exposure to family violence on adult attachment behavior. Development and Psychopathology, 6(1), 231-247. https://doi.org/10.1017/S0954579400005976
10. Downey, G., & Feldman, S. I. (1996). Implications of rejection sensitivity for intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1327-1343. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.6.1327
11. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
12. Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85-101. https://doi.org/10.1080/15298860309032
13. Leary, M. R., Tate, E. B., Adams, C. E., Batts Allen, A., & Hancock, J. (2007). Self-compassion and reactions to unpleasant self-relevant events: The implications of treating oneself kindly. Journal of Personality and Social Psychology, 92(5), 887-904. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.5.887