Πώς θα πρέπει να συμπεριφερθείς σε ένα κοντινό σου άτομο με διπολική διαταραχή; Η διπολική διαταραχή είναι μια ψυχική διαταραχή που προκαλεί αλλαγές στη διάθεση, από μανιακά επεισόδια, μέχρι βαριά κατάθλιψη. Ορισμένοι βιώνουν έντονα τις αλλαγές στη διάθεσή τους, και σε σύντομα χρονικά διαστήματα. Άλλοι, βιώνουν αυτές τις αλλαγές σε μεγάλες χρονικές περιόδους. Μάλιστα, μερικοί μπορεί να έχουν ύφεση για μεγάλα χρονικά διαστήματα, και να μην εμφανίσουν συμπτώματα ακόμη και για χρόνια. Τα συμπτώματα μερικές φορές μπορεί να γίνουν ανεξέλεγκτα, και να έχουν μεγάλη επίδραση στη ζωή ενός ατόμου, όπως για παράδειγμα στη λειτουργικότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις[1]. Τι να κάνεις λοιπόν αν ένας δικός σου άνθρωπος έχει τη συγκεκριμένη διαταραχή;
Τι συμβαίνει όταν ένα άτομο έχει κρίση στη διπολική διαταραχή;
Χρειάζεται άμεση βοήθεια όταν το άτομο δεν μπορεί να φροντίσει τον εαυτό του, έχει σκέψεις αυτοκτονίας ή συμπεριφέρεται με τρόπο που το θέτει σε κίνδυνο.
Σε μια τέτοια περίπτωση, είναι σημαντικό να δώσεις προσοχή στην ασφάλεια του ατόμου, γι’ αυτό αν νιώθεις πως η κατάσταση φτάνει σε οριακό σημείο θα πρέπει να επικοινωνήσεις με τον γιατρό του. Επίσης:
- Αν το άτομο κινδυνεύει να βλάψει τον εαυτό του ή κάποιον άλλο, μην το αντιμετωπίσεις μόνος σου. Στην Ελλάδα, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία είναι το 1018 και για άμεσο κίνδυνο το 112. Δες και τις γραμμές βοήθειας για άλλες χώρες.
- Αν το άτομο γίνει επιθετικό, σκέψου πρώτα την ασφάλειά σου. Απομακρύνσου αν χρειαστεί και κάλεσε το 112 αν κινδυνεύει κάποιος.
- Μίλησέ του ήρεμα, χωρίς να διαφωνήσεις, να το κρίνεις, ή να το απειλήσεις.
- Πάρε τα απαραίτητα μέτρα προστασίας. Για παράδειγμα, αν το άτομο έχει αυτοκτονικές σκέψεις, περιόρισε, όσο μπορείς με ασφάλεια, την πρόσβαση σε επικίνδυνα αντικείμενα και σε μεγάλες ποσότητες φαρμάκων, και ρώτησε τον γιατρό του πώς να φυλάσσονται τα φάρμακα της αγωγής του[2].
Πώς να συμπεριφέρεσαι σε ένα άτομο με διπολική διαταραχή
Για να μπορέσεις να βοηθήσεις ένα άτομο με διπολική διαταραχή, είναι σημαντικό να μάθεις όσα περισσότερα μπορείς για αυτή, και για τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να επηρεάσει τη ζωή κάποιου.
Ενημερώσου για τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής
- Μανία: Η περίοδος της μανίας έχει ως χαρακτηριστικές συμπεριφορές την ευφορία και την έντονη ενέργεια. Ένα άτομο μπορεί να κάνει μεγαλεπίβολα σχέδια, να νιώθει ότι είναι ανίκητο, και να είναι πλήρως προσηλωμένο στο στόχο του, ακόμη και αν αυτός δεν είναι ρεαλιστικός. Ίσως να μιλάει πολύ γρήγορα, ή να μην μπορεί να βάλει σε τάξη τις σκέψεις του. Η μανία μπορεί να έχει επίσης ως αποτέλεσμα την εμφάνιση παρορμητικών, ριψοκίνδυνων συμπεριφορών, και την κακή κρίση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να γίνει αρκετά εξουθενωτική και να συνοδευτεί από ψυχωτικά συμπτώματα, όπως ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες[3].
- Κατάθλιψη: Εκτός από τα συμπτώματα της μανίας, τα περισσότερα άτομα με διπολική διαταραχή περνούν και περιόδους κατάθλιψης. Ένα άτομο μπορεί τότε να αισθάνεται πολύ λυπημένο ή κουρασμένο, να μην έχει ενδιαφέρον για τίποτα, να δυσκολεύεται να σκεφτεί καθαρά και να έχει αλλαγές στην όρεξη και τον ύπνο του. Στην κατάσταση της κατάθλιψης μπορεί να υπάρχουν σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας[3]. Τέτοιες σκέψεις μπορεί να εμφανιστούν και όταν συνυπάρχουν συμπτώματα μανίας και κατάθλιψης[5]. Αν ακούσεις τέτοιες σκέψεις, σε όποια φάση κι αν βρίσκεται το άτομο, πάρ’ τες στα σοβαρά και κάλεσε το 1018 ή, σε άμεσο κίνδυνο, το 112.
Μην παίρνεις προσωπικά τις συμπεριφορές ενός ατόμου με διπολική διαταραχή
Όταν κάποιος βιώνει την φάση της μανίας, τότε ίσως να λέει και να κάνει πράγματα που μπορεί να είναι προσβλητικά, ή να ξεπερνούν τα όρια των άλλων. Μπορεί δηλαδή να γίνει αγενής, επιθετικός, να συμπεριφέρεται με αδιαφορία, ή να μην έχει επίγνωση του πώς η συμπεριφορά του μπορεί να σε επηρεάσει. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα με διπολική διαταραχή μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα και τις προθέσεις των άλλων.
Επιπλέον, όσον αφορά το ερωτικό κομμάτι, ένα άτομο με διπολική διαταραχή μπορεί να εμφανίσει διακυμάνσεις στη σεξουαλική δραστηριότητα. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι υπερδραστήριο κατά τη διάρκεια της μανίας, ενώ στη φάση της κατάθλιψης η σεξουαλική επιθυμία να μειωθεί. Αν πρόκειται για τον ερωτικό σου σύντροφο, μπορεί να νιώσεις απόρριψη από την εναλλαγή αυτή, γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπει να έχεις στο νου σου ότι η αλλαγή αυτή οφείλεται στη διάθεσή του.
Ακολουθήστε μαζί έναν υγιεινό τρόπο ζωής
Οι στρατηγικές αυτοφροντίδας βοηθούν πολύ τα άτομα με διπολική διαταραχή, καθώς τα στηρίζουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων τους. Ένας υγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να κάνει τη διαφορά, και αν τον ακολουθήσετε μαζί, θα είναι πιο εύκολο να διατηρηθεί. Αντί, λοιπόν, να περνάτε χρόνο με δραστηριότητες που μπορεί να έχουν αρνητικό αντίκτυπο, μπορείτε να στραφείτε σε πιο θετικές επιλογές, όπως:
- Τακτική άσκηση: Η τακτική κίνηση είναι μέρος της ρουτίνας που βοηθά στη διαχείριση της διαταραχής.
- Ισορροπημένη διατροφή: Ένα σταθερό πρόγραμμα γευμάτων βοηθά στη ρουτίνα της ημέρας.
- Αποχή από το αλκοόλ: Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα και συνδέεται με χειρότερη πορεία της διαταραχής.
- Σταθερή ρουτίνα ύπνου: Η συνέπεια στον ύπνο έχει σημασία. Η έλλειψη ύπνου μπορεί να πυροδοτήσει μανιακό επεισόδιο, γι’ αυτό οι σταθερές ώρες ύπνου είναι μέρος πολλών θεραπευτικών προγραμμάτων[4].
Διάβασε ακόμη: Κατάθλιψη θεραπεία: Πώς βοηθάει η άσκηση στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων
Υποστήριξε τη θεραπεία για τη διπολική διαταραχή
Η θεραπεία είναι βασικός πυλώνας για να μπορέσει ένα άτομο με διπολική διαταραχή να διαχειριστεί τα συμπτώματά του και να έχει μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η φαρμακευτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία είναι απαραίτητες.
Ωστόσο, η συνέπεια στη λήψη των φαρμάκων δεν είναι πάντα εύκολη. Στη φάση της μανίας, για παράδειγμα, το άτομο μπορεί να νιώσει ότι είναι καλά και να αποφασίσει να διακόψει την αγωγή του. Η απότομη διακοπή, όμως, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή επιδείνωση της κατάστασής του[5].
Εδώ παίζει σημαντικό ρόλο η στήριξη από τους κοντινούς ανθρώπους. Μπορείς να τον ενθαρρύνεις να μιλήσει με τον γιατρό του πριν αλλάξει κάτι στην αγωγή, και να του δείξεις κατανόηση χωρίς κριτική. Οι αποφάσεις για τα φάρμακα ανήκουν στο ίδιο το άτομο και στον γιατρό του.
Δείξε ότι νοιάζεσαι πραγματικά
Η συναισθηματική υποστήριξη, η κατανόηση, η υπομονή και η ενθάρρυνση μπορούν να βοηθήσουν ένα άτομο με διπολική διαταραχή[3].
Μίλησέ του με κατανόηση και προσπάθησε να ακούσεις πραγματικά την εμπειρία του, χωρίς να βιάζεσαι να δώσεις συμβουλές ή να κρίνεις. Θυμήσου ότι, πέρα από τα συμπτώματα, αυτό το άτομο έχει ελπίδες, φιλοδοξίες και όνειρα για το μέλλον. Και φυσικά, μπορεί να ευημερήσει πολύ περισσότερο όταν ξέρει ότι έχει δίπλα του ανθρώπους που το αγαπούν και το στηρίζουν.
Μάθε να θέτεις τα όριά σου
Τα όρια είναι απαραίτητα σε κάθε σχέση, αλλά ακόμη περισσότερο όταν σχετίζεσαι με ένα άτομο που έχει διπολική διαταραχή. Χωρίς όρια, μπορεί να νιώσεις πίεση, θυμό ή εξάντληση.
Για παράδειγμα, ο σύντροφός σου μπορεί να βρίσκεται σε υπομανιακό επεισόδιο και να πει πράγματα που σε πληγώνουν. Σε αυτή την περίπτωση, είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι έχεις δικαίωμα να προστατεύσεις τον εαυτό σου και να απομακρυνθείς προσωρινά μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα.
Ή μπορεί ένας φίλος σου, σε μια φάση μανίας, να υιοθετεί ριψοκίνδυνες συμπεριφορές και να σε παρακινεί να κάνεις το ίδιο. Αν έχεις βάλει ξεκάθαρα όρια, θα ξέρεις να πεις «όχι» και να μην παρασυρθείς.
Επιπλέον, η υπερβολική αφοσίωση στο αγαπημένο σου πρόσωπο μπορεί να σε κάνει να παραμελείς τον εαυτό σου. Θέτοντας υγιή όρια, μπορείς να προστατεύσεις τη δική σου ψυχική ισορροπία, ενώ παράλληλα παραμένεις υποστηρικτικός.
Τι μπορείς να πεις σε έναν φίλο σου με διπολική διαταραχή
Αν ανησυχείς για την υγεία ενός αγαπημένου σου προσώπου με διπολική διαταραχή, είναι σημαντικό να του δείξεις ότι νοιάζεσαι. Μερικές φορές, το να προτείνεις με ήπιο τρόπο να μιλήσει με έναν ειδικό είναι μια καλή αρχή. Άλλες φορές, η πιο άμεση συζήτηση για τις ανησυχίες σου μπορεί να φέρει καλύτερα αποτελέσματα.
Σε μια τέτοια συζήτηση, μπορείς να χρησιμοποιήσεις φράσεις που δείχνουν κατανόηση και στηρίζουν το άτομο, χωρίς να το κάνεις να νιώσει ενοχές ή ντροπή, όπως:
- Η διπολική διαταραχή δεν είναι δικό σου λάθος: Εξήγησέ του ότι η διαταραχή δεν προέρχεται από αδυναμία χαρακτήρα, αλλά από έναν συνδυασμό γενετικών, βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
- Δεν είσαι μόνος. Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με διπολική διαταραχή: Η γνώση ότι πρόκειται για μια κοινή πάθηση που μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, συχνά στην πρώιμη ενηλικίωση, μειώνει το αίσθημα απομόνωσης.
- Η διπολική διαταραχή είναι μια πραγματική κατάσταση υγείας: Με αυτή τη φράση δείχνεις ότι πρόκειται για κάτι ιατρικό, που απαιτεί ειδική θεραπεία, και όχι για μια απλή κατάσταση της διάθεσης.
- Οι εναλλαγές στη διάθεση δεν είναι επιλογή: Οι ερευνητές μελετούν ακόμη πώς διαφέρει η λειτουργία του εγκεφάλου στη διπολική διαταραχή. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι οι εναλλαγές στη διάθεση δεν είναι κάτι που επιλέγει.
- Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες: Πες του ότι υπάρχουν θεραπείες, όπως η φαρμακευτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία, και ότι ο γιατρός του μπορεί να του εξηγήσει ποια ταιριάζει σε εκείνον.
- Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει: Πες του ότι η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στα συμπτώματα και στην καθημερινότητά του, και ότι η απόφαση να μιλήσει με έναν ειδικό είναι δική του.
Πώς να ενθαρρύνεις τον φίλο σου να ζητήσει βοήθεια
Δεν είναι πάντα εύκολο για ένα άτομο με διπολική διαταραχή να απευθυνθεί σε έναν ψυχίατρο ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που μπορεί να τον κάνουν να διστάζει, και είναι σημαντικό να τους κατανοήσεις πριν προσπαθήσεις να τον παρακινήσεις.
Η εμπιστοσύνη είναι το κλειδί που μπορεί να δώσει κίνητρο και ενθάρρυνση για την επίσκεψη σε έναν ειδικό. Μέσα από συζητήσεις με ειλικρίνεια και κατανόηση, μπορείς να του δείξεις ότι η βοήθεια δεν είναι αδυναμία αλλά μια πράξη δύναμης που μπορεί να τον φέρει πιο κοντά σε μια πιο ισορροπημένη ζωή.
Η διπολική διαταραχή μπορεί να επηρεάσει έντονα την καθημερινότητα, τις σχέσεις και την ποιότητα ζωής, όχι μόνο του ίδιου του ατόμου αλλά και των ανθρώπων γύρω του. Ωστόσο, με τη σωστή θεραπεία, σταθερή υποστήριξη και κατανόηση, μπορεί να γίνει πιο διαχειρίσιμη. Αν εσύ ή κάποιο αγαπημένο σου πρόσωπο ζει με διπολική διαταραχή, να θυμάσαι ότι δεν είστε μόνοι. Η κατάλληλη καθοδήγηση μπορεί να βοηθήσει και τους δυο σας.
ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς να συμπεριφέρομαι σε άτομο με διπολική διαταραχή;
Με κατανόηση και σταθερότητα. Άκουσέ το χωρίς κριτική, μάθε για τη διαταραχή και στήριξέ το να μείνει συνεπές στη θεραπεία του. Θυμήσου ότι τα επεισόδια δεν είναι επιλογή ούτε θέμα χαρακτήρα.
Τι να μην λέω σε άτομο με διπολική διαταραχή;
Απόφυγε φράσεις που υποβαθμίζουν αυτό που βιώνει, όπως «ηρέμησε», «όλοι έχουμε σκαμπανεβάσματα» ή «είναι στο μυαλό σου». Προτίμησε το «είμαι εδώ» και «πώς μπορώ να βοηθήσω;».
Πώς βοηθώ σε ένα μανιακό ή καταθλιπτικό επεισόδιο;
Στη μανία, βοήθα να αποφευχθούν παρορμητικές αποφάσεις και κράτα ήρεμο τόνο. Στην κατάθλιψη, πρόσφερε πρακτική στήριξη και παρουσία, χωρίς πίεση. Και στα δύο, ενθάρρυνε την επικοινωνία με τον ειδικό.
Πώς προστατεύω τον εαυτό μου ενώ στηρίζω;
Βάλε όρια, μοιράσου το βάρος με άλλους και φρόντισε τη δική σου ψυχική υγεία. Δεν μπορείς να στηρίξεις κάποιον αν εξαντληθείς εσύ.
Πότε χρειάζεται άμεσα ειδικός;
Όταν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας, ακραία συμπεριφορά ή ψυχωτικά στοιχεία. Σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε το 112. Για σκέψεις αυτοκτονίας, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία είναι το 1018.
Πηγές:
[1] American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
[2] National Institute of Mental Health. 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/5-action-steps-to-help-someone-having-thoughts-of-suicide
[3] National Institute of Mental Health. Bipolar Disorder. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder
[4] Harvey, A. G., Kaplan, K. A., & Soehner, A. M. (2015). Interventions for Sleep Disturbance in Bipolar Disorder. Sleep Medicine Clinics, 10(1), 101–105. https://doi.org/10.1016/j.jsmc.2014.11.005
[5] Goodwin, G. M., Haddad, P. M., Ferrier, I. N., Aronson, J. K., Barnes, T. R., Cipriani, A., … & Young, A. H. (2016). Evidence-based guidelines for treating bipolar disorder: Revised third edition recommendations from the British Association for Psychopharmacology. Journal of Psychopharmacology, 30(6), 495–553. https://doi.org/10.1177/0269881116636545
