Κλίμακα διάθεσης στη διπολική διαταραχή: τι σημαίνει κάθε επίπεδο, από το −5 ως το +5;

Η κλίμακα διάθεσης στη διπολική διαταραχή είναι ένας απλός τρόπος να περιγράψεις πού βρίσκεται η διάθεσή σου κάθε μέρα, σε μια γραμμή από το −5 ως το +5: το 0 σημαίνει ισορροπία, οι αρνητικοί αριθμοί δείχνουν όλο και βαθύτερη κατάθλιψη, και οι θετικοί όλο και πιο έντονη μανία.³ Κάθε επίπεδο αντιστοιχεί σε διαφορετική ένταση συμπτωμάτων, που θα δούμε αναλυτικά παρακάτω.

Πρώτα όμως, μια σύντομη βάση: η διπολική διαταραχή είναι μια διαταραχή της διάθεσης, στην οποία η διάθεση κινείται ανάμεσα σε καταθλιπτικά επεισόδια χαμηλής ενέργειας και σε επεισόδια ανεβασμένης διάθεσης (υπομανία ή μανία).¹ Δεν πρόκειται για απλές «εναλλαγές κέφι-στενοχώρια»: τα επεισόδια διαρκούν μέρες ή εβδομάδες, επηρεάζουν τον ύπνο, τη σκέψη και τη λειτουργικότητά σου, και ανταποκρίνονται καλά στη θεραπεία.

Τι είναι η διπολική διαταραχή;

Η διπολική διαταραχή χαρακτηρίζεται από διακριτά επεισόδια διάθεσης. Σύμφωνα με το DSM-5-TR, τα βασικά είδη επεισοδίων είναι:¹

• Μανιακό επεισόδιο: περίοδος αφύσικα ανεβασμένης, ευφορικής ή ευερέθιστης διάθεσης και αυξημένης ενέργειας, που διαρκεί τουλάχιστον 1 εβδομάδα (ή λιγότερο αν χρειαστεί νοσηλεία) και επηρεάζει σοβαρά τη λειτουργικότητα.
• Υπομανιακό επεισόδιο: παρόμοια συμπτώματα, αλλά ηπιότερα και για τουλάχιστον 4 συνεχόμενες μέρες, χωρίς σοβαρή έκπτωση της λειτουργικότητας.
• Μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο: τουλάχιστον 2 εβδομάδες έντονης θλίψης ή απώλειας ενδιαφέροντος, με αλλαγές στον ύπνο, την ενέργεια και τη συγκέντρωση.

Ανάλογα με το ποια επεισόδια εμφανίζονται, διακρίνουμε κυρίως τη διπολική Ι (με τουλάχιστον ένα μανιακό επεισόδιο) και τη διπολική ΙΙ (με υπομανία και μείζονα κατάθλιψη, χωρίς πλήρη μανία).¹

Εδώ θα μείνουμε στα βασικά, γιατί το άρθρο αυτό εστιάζει στην κλίμακα διάθεσης. Για τους τύπους, τα αίτια, τη διάγνωση και τη θεραπεία αναλυτικά, δες τον πλήρη οδηγό: Τι είναι η διπολική διαταραχή και πώς να τη διαχειριστείς.

Σημείωση: Η διάγνωση γίνεται μόνο από ειδικό ψυχικής υγείας. Το άρθρο αυτό σε βοηθά να καταλάβεις και να περιγράψεις τι βιώνεις, δεν αντικαθιστά μια κλινική εκτίμηση.

Τι είναι η κλίμακα διάθεσης −5 ως +5;

Η κλίμακα −5 ως +5 είναι ένα εργαλείο αυτο-παρακολούθησης, όχι ένα διαγνωστικό τεστ. Τη χρησιμοποιείς σε ένα ημερολόγιο διάθεσης για να σημειώνεις, μέρα με τη μέρα, πού κινείται η διάθεσή σου.³ Έτσι εσύ και ο θεραπευτής σου εντοπίζετε μοτίβα, εναύσματα και πρώιμα σημάδια μιας υποτροπής.

• Το 0 είναι η σταθερή, ισορροπημένη διάθεση (ευθυμία).
• Από −1 ως −5 η διάθεση βυθίζεται όλο και πιο βαθιά στην κατάθλιψη.
• Από +1 ως +5 η διάθεση ανεβαίνει όλο και πιο έντονα προς τη μανία.

Προσοχή σε μια συχνή παρανόηση: το 0 δεν σημαίνει «να μη νιώθεις τίποτα». Είναι η ευθυμία, η ισορροπημένη διάθεση όπου βιώνεις κανονικά όλο το φάσμα των συναισθημάτων (χαρά, λύπη, ενθουσιασμό), σε υγιές εύρος και ανάλογα με τις περιστάσεις. Σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία, η ευθυμία ορίζεται όχι μόνο ως απουσία διαταραχής της διάθεσης, αλλά και ως παρουσία θετικού συναισθήματος, ευελιξίας και ψυχικής ευεξίας.⁴ Αντίθετα, η απάθεια, το συναισθηματικό «μούδιασμα» και η αδιαφορία, δεν είναι ισορροπία· είναι σύμπτωμα που κάθεται στην αρνητική πλευρά της κλίμακας (μειωμένο ενδιαφέρον, γύρω στο −2/−3).¹ Με μια εικόνα: το 0 είναι ηρεμία με παρουσία, ενώ η απάθεια είναι «ησυχία με απουσία».

Οι αριθμοί είναι υποκειμενικοί: δείχνουν την ένταση, όχι μια αυστηρή ιατρική «βαθμίδα». Δύο άνθρωποι μπορεί να βιώνουν διαφορετικά το «+3». Αυτό που μετράει είναι να γίνει η κλίμακα δική σου κοινή γλώσσα με τον ειδικό σου.

Σημείωση, μην το μπερδέψεις: Η κλίμακα −5 ως +5 δεν είναι το ίδιο με τα «στάδια της διπολικής διαταραχής» (στάδιο 0 έως 4) που περιγράφουν την εξέλιξη της νόσου στον χρόνο. Εδώ μιλάμε για την καθημερινή διάθεση, όχι για το πόσο έχει προχωρήσει η διαταραχή. Για τα κλινικά στάδια, δες τον πλήρη οδηγό για τη διπολική διαταραχή.

Τα θετικά επίπεδα: από την ανεβασμένη διάθεση (+1) στη μανία (+5)

Καθώς ανεβαίνεις στην κλίμακα, η ενέργεια, η ταχύτητα της σκέψης και η παρορμητικότητα αυξάνονται.

+1  Ελαφρά ανεβασμένη διάθεση

Νιώθεις πιο κεφάτος, κοινωνικός και παραγωγικός. Μοιάζει με μια «πολύ καλή μέρα». Συχνά είναι ευχάριστο και δεν δημιουργεί πρόβλημα από μόνο του.

+2  Αρχόμενη υπομανία

• Μειωμένη ανάγκη για ύπνο (κοιμάσαι λιγότερο αλλά νιώθεις ξεκούραστος).
• Πιο γρήγορη σκέψη και ομιλία.
• Αυξημένη αυτοπεποίθηση και πολλές νέες ιδέες.

+3  Υπομανία

Εδώ τα συμπτώματα γίνονται εμφανή και στους γύρω σου:¹

• Έντονη παρόρμηση (ξοδέματα, αποφάσεις της στιγμής).
• «Φυγή ιδεών», η σκέψη πηδά από θέμα σε θέμα.
• Ευερεθιστότητα όταν κάτι σε εμποδίζει.

+4  Μανία

Πρόκειται για πλήρες μανιακό επεισόδιο, με σοβαρή επίδραση στη ζωή σου:¹

• Σχεδόν καθόλου ανάγκη για ύπνο.
• Μεγαλομανείς ιδέες, υπερβολική ανάληψη ρίσκου.
• Δυσκολία να σταματήσεις ή να σε διακόψει κάποιος.

+5 Σοβαρή μανία

Η πιο ακραία μορφή. Μπορεί να εμφανιστούν ψυχωτικά στοιχεία (παραληρητικές ιδέες, σπανιότερα ψευδαισθήσεις) και συχνά χρειάζεται άμεση ιατρική φροντίδα ή νοσηλεία για την ασφάλειά σου.¹

Σημείωση: Στα επίπεδα +4 και +5 η κρίση μπορεί να είναι αλλοιωμένη και τα ρίσκα πραγματικά. Αν αναγνωρίζεις τέτοια σημάδια σε σένα ή σε κάποιον δικό σου, η επικοινωνία με ειδικό δεν είναι υπερβολή, είναι προστασία.

Τα αρνητικά επίπεδα: από την πεσμένη διάθεση (−1) στη βαθιά κατάθλιψη (−5)

Κατεβαίνοντας στην κλίμακα, η ενέργεια, το ενδιαφέρον και η ελπίδα μειώνονται σταδιακά.

−1  Ελαφρά πεσμένη διάθεση

Μια «βαριά» μέρα: λίγο πιο κουρασμένος, λιγότερο κέφι, αλλά λειτουργείς κανονικά.

−2  Ήπια κατάθλιψη

• Μειωμένο ενδιαφέρον για πράγματα που συνήθως σου αρέσουν.
• Πιο εύκολη κόπωση, χαμηλότερη συγκέντρωση.
• Αρχίζει να επηρεάζεται ο ύπνος ή η όρεξη.

−3  Μέτρια κατάθλιψη

Τα συμπτώματα επηρεάζουν σαφώς την καθημερινότητα:¹

• Επίμονη θλίψη ή κενό.
• Δυσκολία σε δουλειά, σπουδές ή σχέσεις.
• Αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό σου.

−4  Σοβαρή κατάθλιψη

• Έντονη απελπισία, αίσθημα ότι «δεν υπάρχει διέξοδος».
• Σοβαρές διαταραχές ύπνου και ενέργειας.
• Μπορεί να εμφανιστούν σκέψεις θανάτου.

−5  Πολύ βαθιά κατάθλιψη

Η πιο επικίνδυνη ζώνη: ακινητοποιητική απελπισία, πιθανά ψυχωτικά στοιχεία και σκέψεις ή τάσεις αυτοκτονίας. Χρειάζεται άμεση βοήθεια.

Σημείωση: Αν έχεις σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, δεν είσαι μόνος και υπάρχει βοήθεια τώρα. Αν διατρέχεις άμεσο κίνδυνο, κάλεσε το 166 ή δες τις γραμμές άμεσης βοήθειας.

Διάβασε ακόμη: Πώς λειτουργεί η Κατάθλιψη;

Γιατί βοηθά να παρακολουθείς τη διάθεσή σου;

Η καθημερινή καταγραφή στην κλίμακα −5 ως +5 σου δίνει τρία πράγματα:

• Πρώιμη προειδοποίηση: μια σταθερή κίνηση προς το +3 ή το −3 είναι σήμα να δράσεις νωρίς.
• Μοτίβα και εναύσματα: βλέπεις πώς ο ύπνος, το άγχος ή το στρες επηρεάζουν τη διάθεσή σου.
• Καλύτερη συνεργασία με τον ειδικό: ένα ημερολόγιο διάθεσης κάνει τις συνεδρίες πιο στοχευμένες.

Διάβασε ακόμη: Κατάλληλη αντιμετώπιση για την αϋπνία ο ύπνος είναι από τα πιο ισχυρά εναύσματα στη διπολική διαταραχή.

Πώς αντιμετωπίζεται η διπολική διαταραχή;

Η διπολική διαταραχή είναι διαχειρίσιμη. Η αντιμετώπιση συνήθως συνδυάζει:²

• Φαρμακευτική αγωγή (π.χ. σταθεροποιητές διάθεσης), πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση.
• Ψυχοθεραπεία, η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και η ψυχοεκπαίδευση έχουν ισχυρή τεκμηρίωση για τη μείωση των υποτροπών.²
• Σταθερές συνήθειες: τακτικός ύπνος, ρουτίνα, παρακολούθηση διάθεσης και αποφυγή ουσιών.

Σημείωση: Μην αλλάζεις ή διακόπτεις φαρμακευτική αγωγή μόνος σου. Κάθε αλλαγή γίνεται σε συνεννόηση με τον γιατρό σου.

Κλείνοντας: ένα βήμα τη φορά

Η διπολική διαταραχή δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα ούτε κάτι που «φταις» εσύ. Είναι μια κατάσταση που, με σωστή στήριξη, επιτρέπει μια πλήρη και ισορροπημένη ζωή. Το να μάθεις τη δική σου κλίμακα από το −5 ως το +5 είναι ένα πρακτικό, δυνατό πρώτο βήμα αυτογνωσίας.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε όσα διάβασες, μπορείς να μιλήσεις με έναν ειδικό. Δες τους συνεργάτες ψυχολόγους μας ή ξεκίνα με online ψυχοθεραπεία — με τον δικό σου ρυθμό.

ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.

Πηγές

1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR), Bipolar and Related Disorders. Washington, DC: APA.
2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2014, updated 2023). Bipolar disorder: assessment and management (CG185). London: NICE.
3. Bipolar UK. Mood Scale / Mood Diary. bipolaruk.org. (Η κλίμακα −5 ως +5 χρησιμοποιείται ευρέως σε ημερολόγια διάθεσης ως εργαλείο αυτο-παρακολούθησης.)
4. Fava, G. A., & Bech, P. (2016). The Concept of Euthymia. Psychotherapy and Psychosomatics, 85(1), 1–5. https://doi.org/10.1159/000441244