Γιατί παθαίνουμε κρίση πανικού;

Γιατί παθαίνουμε κρίση πανικού; Η κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό και έντονο επεισόδιο φόβου και άγχους που μπορεί να συνοδεύεται από μια σειρά σωματικών συμπτωμάτων, όπως εφίδρωση, ταχυκαρδίες και δυσκολία στην αναπνοή. Συνήθως εμφανίζεται όταν αισθάνεσαι άγχος ή φόβο, ή αν έχεις βιώσει κάποια δύσκολη ή τραυματική εμπειρία.

Παρακάτω, θα δούμε γιατί παθαίνουμε κρίση πανικού, γιατί εμφανίζεται μια τέτοια κρίση, και μερικούς τρόπους αντιμετώπισης και πρόληψης εμφάνισής της.

Τι είναι η κρίση πανικού;

Όπως αναφέραμε και παραπάνω, η κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό, έντονο επεισόδιο φόβου ή άγχους^[1], το οποίο αρκετά συχνά συνοδεύεται από μια σειρά σωματικών συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα αυτά περιλαμβάνουν:

• Εφίδρωση
• Τρέμουλο
• Ταχυκαρδίες (έντονοι καρδιακοί παλμοί)
• Δύσπνοια
• Έντονο πόνο στο στήθος

Συνήθως εμφανίζεται εξαιτίας μιας σειράς παραγόντων όπως το στρες, κάποιο τραύμα, ή μια γενετική προδιάθεση για αγχώδεις διαταραχές. Παρά το γεγονός πως μια κρίση πανικού είναι επώδυνη και εξαντλητική, δεν είναι εγγενώς επικίνδυνη και πολύ σπάνια θα οδηγήσει σε μακροπρόθεσμες σωματικές επιπτώσεις.

Γιατί παθαίνουμε κρίση πανικού;

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες (ψυχολογικοί, περιβαλλοντικοί, κοινωνικοί ή βιολογικοί) που μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση κρίσεων πανικού. Σε αυτούς ανήκουν^[2]:

• Οικογενειακό ιστορικό: Όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό αγχωδών διαταραχών (δηλαδή, κάποιος στενός συγγενής αντιμετώπισε αγχώδεις διαταραχές) είναι πιο πιθανό να εμφανίσει κρίσεις πανικού.
• Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Στρεσογόνες καταστάσεις και γεγονότα, όπως για παράδειγμα ένας χωρισμός ή η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, μπορούν να έχουν ως συνέπεια την ανάπτυξη κρίσεων πανικού.
• Περίοδοι έντονου άγχους και στρες: Αν διανύεις μια μακροχρόνια περίοδο έντονου άγχους και στρες, είναι πιθανό να πυροδοτήσεις την εμφάνιση της κρίσης αυτής.
• Ιατρικές παθήσεις: Υπάρχουν ορισμένες ιατρικές παθήσεις, όπως για παράδειγμα οι καρδιακές παθήσεις, το άσθμα και ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να οδηγήσουν σε κρίσεις πανικού.

Ποια είναι τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού;

Τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Γενικότερα όμως, περιλαμβάνουν μια σειρά από σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα^[3]. Σε αυτά ανήκουν:

Σωματικά συμπτώματα

• Ταχυκαρδία (γρήγορος καρδιακός παλμός)
• Εφίδρωση
• Τρέμουλο
• Δύσπνοια ή αίσθημα πνιγμού (δηλαδή αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να αναπνεύσεις)
• Πόνος ή δυσφορία στο στήθος
• Ναυτία

Ψυχολογικά συμπτώματα

• Φόβος να χάσεις τον έλεγχο
• Αίσθημα απομάκρυνσης από τον εαυτό
• Έντονο συναίσθημα τρόμου
• Αίσθηση έντονου κινδύνου

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού;

Στην πραγματικότητα, η κρίση πανικού είναι μια δυσλειτουργία στο κύκλωμα του εγκεφάλου που ελέγχει το μηχανισμό πάλης ή φυγής, τον επονομαζόμενο fight or flight. Η δυσλειτουργία αυτή οφείλεται σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου^[4]:

• Έντονη λειτουργία αμυγδαλής: Η αμυγδαλή είναι η περιοχή του εγκεφάλου η οποία ανιχνεύει πιθανούς κινδύνους και στέλνει σήματα για την ενεργοποίηση του μηχανισμού πάλης ή φυγής. Σε μια κρίση πανικού, γίνεται υπερδραστήρια.
• Υπολειτουργία προμετωπιαίου φλοιού: Ο προμετωπιαίος φλοιός είναι η περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για την λογική σκέψη και τη λήψη αποφάσεων. Σε μια κρίση πανικού υπολειτουργεί, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ελέγξει το πώς αντιδρά το σώμα.

Ως αποτέλεσμα αυτών των δυσλειτουργιών, δυσκολεύεσαι να ηρεμήσεις, διότι απελευθερώνονται οι ορμόνες του στρες σε ψυχοπιεστικές καταστάσεις, και ο εγκέφαλος δεν μπορεί να σκεφτεί με βάση τη λογική.

Πώς βιώνει ένα άτομο μια κρίση πανικού;

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, απελευθερώνονται  οι ορμόνες του στρες, όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη και προκαλούν συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, πόνο στο στήθος, εξάψεις και εφίδρωση. Μπορεί να αισθανθείς ναυτία, τάση για εμετό ή πόνους στην κοιλιά. Οι πόνοι αυτοί προκαλούνται επειδή το σώμα αναστέλλει την πέψη. Στην κατάσταση αυτή, το σώμα είναι έτοιμο για να δράσει. Δηλαδή, το αίμα πάει στους μύες, και το σώμα είναι σε ετοιμότητα, προκειμένου να ξεφύγει από έναν κίνδυνο.

Πολλοί άνθρωποι κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού αναπνέουν πολύ γρήγορα, γιατί αισθάνονται ότι το οξυγόνο δεν είναι αρκετό. Αυτό, όμως, που συμβαίνει στην πραγματικότητα, είναι ότι εκπνέουν πολύ διοξείδιο του άνθρακα. Ως αποτέλεσμα, εμφανίζονται συμπτώματα όπως το τρέμουλο στα χέρια και τα πόδια και θολή όραση, που όμως ενισχύουν το αίσθημα του πανικού.

Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού;

Μια κρίση πανικού διαρκεί από 5 έως 20 λεπτά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να φτάσει έως και 1 ώρα^[5].

Πόσο συχνά εμφανίζεται μια κρίση πανικού ;

Η συχνότητα εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης. Ορισμένοι μπορεί να εμφανίζουν κρίσεις μια ή δύο φορές το μήνα, ή ακόμα και μία ή δύο φορές τον χρόνο. Άλλοι όμως, μπορεί να εμφανίζουν κρίσεις αρκετά συχνά μέσα σε μια εβδομάδα.

Πόσο επικίνδυνη είναι μια κρίση πανικού;

Αν και οι κρίσεις πανικού μοιάζουν απειλητικές, δεν είναι επικίνδυνες για την σωματική υγεία. Δεν υπάρχει έλλειψη οξυγόνου, ούτε η καρδιά παρουσιάζει κάποιο θέμα. Όσο άσχημη και να είναι μια κρίση πανικού, τελικά περνάει.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ο φόβος για μια επόμενη κρίση. Αν δηλαδή φοβάσαι ότι θα ξαναπάθεις κρίσης, μπορεί να ξεκινήσεις να αποφεύγεις οποιαδήποτε συνθήκη σου προκαλεί άγχος, στρες ή φόβο. Για παράδειγμα, μπορεί να σου ξεκινήσουν να σου προκαλούν έντονη δυσφορία τα μέσα μαζικής μεταφοράς, οι κλειστοί χώροι ή τα πολυσύχναστα μέρη. Όμως, αυτό που ενδεχομένως σκέφτεσαι ακόμη και μη συνειδητά, είναι “Αυτό δε θα ήταν ένα καλό μέρος για να πάθω μια κρίση πανικού”. Έτσι, ενδέχεται να προσπαθείς να αποφύγεις τα μέρη/καταστάσεις , κάτι που μπορεί να έχει επιπτώσεις στην κοινωνική σου ζωή και στην καθημερινή σου λειτουργικότητα.

Από τη στιγμή που μια κρίση πανικού θα γίνει απειλή, μπορεί να οδηγήσει σε Διαταραχή Πανικού (δηλαδή επαναλαμβανόμενες και σοβαρές κρίσεις πανικού), ή αγοραφοβία.

Τι κάνουμε όταν έχουμε μια κρίση πανικού;

Υπάρχουν αρκετές και αποτελεσματικές τεχνικές για τη διαχείριση μιας κρίσης πανικού. Σε αυτές ανήκουν:

• Ασκήσεις βαθιάς αναπνοής: Η λήψη αργών και βαθιών αναπνοών μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του άγχους και στην ηρεμία του μυαλού.
• Συγκέντρωση σε σημεία του χώρου: Μια αποτελεσματική τεχνική είναι η απόσπαση της προσοχής από τις αναπνοές και τη δυσφορία και η εστίαση της προσοχής σε άλλα σημεία του χώρου. Στρέψε την προσοχή σου σε πέντε σημεία που βλέπεις στο χώρο. Παρατήρησέ τα. Δες τι χρώμα έχουν, τι υφές κλπ. Έπειτα, παρατήρησε τι μυρωδιές ανιχνεύεις. Στη συνέχεια, τι ήχους ακούς. Έτσι, το μυαλό και το σώμα θα ηρεμήσουν.
• Ευχάριστες μνήμες και σκέψεις: Η επανάληψη θετικών σκέψεων και εικόνων του παρελθόντος μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του πανικού και των αρνητικών σκέψεων και συναισθημάτων. Προσπάθησε να εστιάσεις την προσοχή σου σε εικόνες, μνήμες ή σκέψεις που σου προκαλούν χαρά.
• Τεχνικές χαλάρωσης: Τεχνικές όπως η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση βοηθούν στη μείωση των συναισθημάτων του άγχους.
• Ομάδα υποστήριξης: Η συμμετοχή σε μια ομάδα υποστήριξης για άτομα με κρίση πανικού μπορεί να προσφέρει συναισθηματική ανακούφιση για το πρόβλημά σου, όπως και πρακτικές συμβουλές για την αντιμετώπιση αυτής της μορφής αγχώδους διαταραχής.

Πώς μπορείς να αντιμετωπίσεις τις κρίσεις πανικού;

Υπάρχουν αρκετές θεραπείες για τις κρίσεις πανικού. Σε αυτές ανήκουν^[6]:

• Ψυχοθεραπεία: Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) είναι ένας τύπος ψυχοθεραπείας που μπορεί να σε βοηθήσει να αναγνωρίσεις και να αλλάξεις τις σκέψεις και τις συμπεριφορές που ενισχύουν το άγχος σου. Ακόμη, η τεχνική EMDR είναι αρκετά αποτελεσματική για τις περιπτώσεις που οι κρίσεις είναι αποτέλεσμα κάποιου ψυχικού τραύματος.
• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: Η άσκηση, η τεχνικές χαλάρωσης και οι στρατηγικές διαχείρισης του στρες (όπως είναι ο διαλογισμός άγχους) μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της συχνότητας των κρίσεων πανικού.
• Φαρμακευτική αγωγή: Φάρμακα όπως τα αντικαταθλιπτικά και οι βενζοδιαζεπίνες μπορούν να μειώσουν τη συχνότητα και την σοβαρότητα των κρίσεων πανικού.

Αλλάζοντας κατεύθυνση

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να είναι έντονες και να προκαλούν άγχος, δεν είναι όμως επικίνδυνες. Όσο δύσκολες κι αν φαίνονται τη στιγμή που συμβαίνουν, είναι μια προσωρινή αντίδραση του σώματος στο άγχος και πάντα υποχωρούν.

Παρόλα αυτά, ο φόβος μιας επόμενης κρίσης μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητά σου, οδηγώντας σε αποφυγές και περιορισμούς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να το διαχειριστείς.

Με τη σωστή κατανόηση, πρακτικές τεχνικές και (όταν χρειάζεται) την online ψυχοθεραπεία, μπορείς να μειώσεις σημαντικά την ένταση και τη συχνότητα των κρίσεων.

Αν νιώθεις ότι οι κρίσεις πανικού σε περιορίζουν, ίσως είναι η στιγμή να κάνεις το πρώτο βήμα, ξεκινώντας ψυχοθεραπεία μέσα από το Click to Therapy. Η σωστή καθοδήγηση μπορεί να σε βοηθήσει να ξαναπάρεις τον έλεγχο της καθημερινότητάς σου.