Το να υποστηρίξεις ένα αγαπημένο σου πρόσωπο ΛΟΑΤΚΙ+ σημαίνει, με απλά λόγια, να του δείξεις ότι η αγάπη σου δεν εξαρτάται από το ποιος/ποια είναι ή ποιον/ποια αγαπά. Στην πράξη αυτό μεταφράζεται σε τέσσερα πράγματα: να ακούς χωρίς να κρίνεις, να σέβεσαι το όνομα και τις αντωνυμίες του, να εκπαιδεύεσαι μόνος/η σου αντί να περιμένεις να σου εξηγήσει τα πάντα εκείνο, και να στέκεσαι δίπλα του σταθερά, και ιδιωτικά και δημόσια. Δεν χρειάζεται να τα ξέρεις όλα ούτε να είσαι «τέλειος/η σύμμαχος». Χρειάζεται να είσαι παρών/παρούσα. Η σημασία αυτής της παρουσίας δεν είναι συναισθηματική φιλολογία: ΛΟΑΤΚΙ+ νέοι/ες που έχουν στη ζωή τους έστω έναν ενήλικα που τους αποδέχεται έχουν έως και 40% μικρότερη πιθανότητα να αναφέρουν απόπειρα αυτοκτονίας.[1]
Παρακάτω, θα δούμε γιατί μετράει τόσο πολύ η στάση σου, πώς να αντιδράσεις τη στιγμή ενός coming out, πώς να δείχνεις έμπρακτα την υποστήριξή σου κάθε μέρα, ποια λάθη να αποφύγεις, πώς να φροντίζεις και τον δικό σου εαυτό, και πότε αξίζει να αναζητήσετε επαγγελματική βοήθεια.
Γιατί έχει τόση σημασία η υποστήριξή σου;
Η αποδοχή ως προστατευτικός παράγοντας
Η υποστήριξή σου δεν είναι απλώς «ωραίο να υπάρχει», είναι ένας από τους ισχυρότερους προστατευτικούς παράγοντες για την ψυχική υγεία ενός ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμου. Η κλασική έρευνα του Family Acceptance Project έδειξε ότι νέοι/ες που βίωσαν υψηλά επίπεδα οικογενειακής απόρριψης στην εφηβεία είχαν 8,4 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα απόπειρας αυτοκτονίας και 5,9 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα σοβαρής κατάθλιψης σε σχέση με όσους/ες είχαν οικογένειες με ελάχιστη ή καθόλου απόρριψη.[2]
Το αντίστροφο είναι εξίσου αληθινό και πολύ πιο ελπιδοφόρο: η αποδοχή λειτουργεί προστατευτικά. Σύμφωνα με την έρευνα της The Trevor Project, οι ΛΟΑΤΚΙ+ νέοι/ες που ζουν σε περιβάλλοντα και κοινότητες που τους αποδέχονται εμφανίζουν λιγότερες από τις μισές απόπειρες αυτοκτονίας σε σχέση με όσους/ες ζουν σε εχθρικά περιβάλλοντα.[3] Με άλλα λόγια, η στάση σου δεν είναι ουδέτερη: είτε προσθέτει φορτίο είτε το αφαιρεί.
Πώς η υποστήριξή σου μειώνει το μειονοτικό στρες
Για να καταλάβεις γιατί συμβαίνει αυτό, βοηθά να ξέρεις τι κουβαλά καθημερινά το αγαπημένο σου πρόσωπο. Τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα βιώνουν αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν μειονοτικό στρες (minority stress): ένα χρόνιο, επιπλέον φορτίο που προκύπτει όχι από κάποια προσωπική αδυναμία, αλλά από το να ζεις σε ένα περιβάλλον που στιγματίζει ή αγνοεί την ταυτότητά σου.[4] Μέρος αυτού του φορτίου είναι η συνεχής «επαγρύπνηση», η αδιάκοπη εσωτερική ερώτηση «είναι αυτό εδώ ασφαλές για μένα;».
Όταν εσύ προσφέρεις έναν χώρο όπου το πρόσωπο αυτό δεν χρειάζεται να κρύβεται ή να υπολογίζει την αντίδρασή σου, του αφαιρείς ένα κομμάτι αυτής της επαγρύπνησης. Γίνεσαι, κυριολεκτικά, ένα σημείο ξεκούρασης. Αν θέλεις να εμβαθύνεις σε αυτόν τον μηχανισμό, μπορείς να διαβάσεις το άρθρο μας για το μειονοτικό στρες και πώς επηρεάζει την ψυχική υγεία.
Πώς αντιδρώ όταν κάποιος μου κάνει coming out;
Τι να πεις τη στιγμή εκείνη
Όταν κάποιος/α σου εμπιστεύεται την ταυτότητά του/της, σου κάνει ένα από τα μεγαλύτερα δώρα εμπιστοσύνης που υπάρχουν. Δεν χρειάζεται μια «τέλεια» απάντηση, χρειάζεται μια ζεστή. Μερικές φράσεις που λειτουργούν:
- «Σ’ ευχαριστώ που μου το εμπιστεύτηκες.»
- «Σ’ αγαπώ ακριβώς όπως πριν, τίποτα δεν αλλάζει σε αυτό.»
- «Είμαι εδώ. Πες μου πώς μπορώ να σε στηρίξω.»
Αν αιφνιδιαστείς και δεν ξέρεις τι να πεις, είναι απολύτως εντάξει να το παραδεχτείς με ειλικρίνεια: «Χαίρομαι πολύ που μου το είπες. Θέλω να το επεξεργαστώ, αλλά θέλω πρώτα να ξέρεις ότι σ’ αγαπώ.» Η ειλικρίνεια χτίζει περισσότερη ασφάλεια από μια βιαστική, «σωστή» αντίδραση.
Σεβάσου τον ρυθμό και την ιδιωτικότητα
Το coming out δεν είναι ένα γεγονός, είναι μια διαρκής διαδικασία που το άτομο επαναλαμβάνει σε κάθε νέο περιβάλλον. Το ότι το είπε σ’ εσένα δεν σημαίνει ότι είναι έτοιμο να το μάθουν κι άλλοι. Μην αποκαλύψεις ποτέ την ταυτότητα κάποιου σε τρίτους χωρίς τη ρητή άδειά του. Αυτό λέγεται «outing» και μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την ασφάλεια και τις σχέσεις του. Άφησέ το να αποφασίζει εκείνο ποιος, πότε και πώς θα μάθει.
Πώς δείχνω έμπρακτα την υποστήριξή μου στην καθημερινότητα;
Χρησιμοποίησε το σωστό όνομα και τις αντωνυμίες
Αν το πρόσωπο σου ζήτησε να το αποκαλείς με συγκεκριμένο όνομα ή αντωνυμίες, χρησιμοποίησέ τα με συνέπεια, και όταν είναι παρόν και όταν δεν είναι. Δεν πρόκειται για «λεπτομέρεια» ή για θέμα ευγένειας, είναι έμπρακτη αναγνώριση του ποιος/ποια είναι. Αν κάνεις λάθος, μην το μετατρέπεις σε δράμα: διόρθωσε γρήγορα, πες ένα σύντομο «συγγνώμη» και προχώρα. Οι υπερβολικές απολογίες μεταθέτουν το βάρος στο ίδιο το άτομο να σε παρηγορήσει.
Εκπαιδεύσου μόνος/η σου
Είναι φυσικό να έχεις απορίες, αλλά το αγαπημένο σου πρόσωπο δεν είναι υποχρεωμένο να είναι η προσωπική σου εγκυκλοπαίδεια. Ανάλαβε εσύ την ευθύνη να μάθεις: διάβασε αξιόπιστες πηγές, παρακολούθησε λογαριασμούς ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων, εξοικειώσου με βασικούς όρους. Όταν κάνεις τη δική σου δουλειά, δείχνεις ότι νοιάζεσαι αρκετά ώστε να μην περιμένεις να κουραστεί εκείνο για να σε ενημερώσει.
Στάσου σύμμαχος και δημόσια
Η υποστήριξη που μένει μόνο στις κλειστές πόρτες έχει όρια. Το να μιλήσεις όταν ακούς ένα ομοφοβικό ή τρανσφοβικό «αστείο», να μην αφήνεις σχόλια να περνούν αναπάντητα, να κάνεις τον χώρο σου (το σπίτι, την παρέα, τη δουλειά) πιο ασφαλή, αυτό είναι η ουσία της συμμαχίας (allyship). Δεν χρειάζεται να γίνεις ακτιβιστής/τρια, αρκεί να μη μένεις σιωπηλός/ή όταν η σιωπή σου θα ισοδυναμούσε με συναίνεση.
Ποια λάθη να αποφύγω;
Ακόμα και με τις καλύτερες προθέσεις, ορισμένες αντιδράσεις πληγώνουν. Αξίζει να τις γνωρίζεις για να τις αποφύγεις:
- «Είσαι σίγουρος/η;» ή «Μήπως είναι φάση;» Αμφισβητούν την αυτογνωσία του ατόμου και υπονοούν ότι η ταυτότητά του είναι λάθος προς διόρθωση.
- Να το κάνεις να αφορά εσένα. Φράσεις όπως «τι θα πει ο κόσμος;» ή «πού έκανα λάθος;» μεταφέρουν το βάρος στα δικά σου συναισθήματα τη στιγμή που το άτομο σε χρειάζεται.
- Outing. Το να το πεις σε άλλους χωρίς άδεια, ακόμα κι από «καλή πρόθεση», παραβιάζει την εμπιστοσύνη και την ασφάλειά του.
- Τοξική θετικότητα. Το «μη σκέφτεσαι αρνητικά, όλα καλά θα πάνε» ακυρώνει πραγματικές δυσκολίες. Καλύτερα: «Καταλαβαίνω ότι είναι δύσκολο, είμαι εδώ.»
- Υπερβολική περιέργεια για το σώμα ή τη σεξουαλική ζωή. Ερωτήσεις που δεν θα έκανες σε ένα σισ/ετερό άτομο δεν είναι κατάλληλες ούτε εδώ.
Πώς φροντίζω τον εαυτό μου ως υποστηρικτικό πρόσωπο;
Το να στηρίζεις κάποιον δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταπιέσεις κάθε δικό σου συναίσθημα. Είναι φυσιολογικό να νιώσεις έκπληξη, ανησυχία ή ακόμα και θλίψη, ιδίως αν είσαι γονιός που χρειάζεται να αποχαιρετήσει κάποιες προσδοκίες που είχε. Αυτά τα συναισθήματα δεν σε κάνουν «κακό» άτομο, σε κάνουν άνθρωπο.
Το κλειδί είναι πού τα επεξεργάζεσαι. Βρες έναν δικό σου χώρο γι’ αυτό: έναν φίλο, μια ομάδα γονέων ΛΟΑΤΚΙ+ παιδιών, ή έναν θεραπευτή. Έτσι το αγαπημένο σου πρόσωπο δεν χρειάζεται να σηκώσει και το βάρος της δικής σου προσαρμογής. Φρόντισε τον εαυτό σου, ώστε να μπορείς να είσαι σταθερά παρών/παρούσα. Η υποστήριξη είναι μαραθώνιος, όχι σπριντ.
Πότε χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια;
Σημάδια που αξίζει να προσέξεις
Η υποστήριξή σου είναι πολύτιμη, αλλά δεν αντικαθιστά την επαγγελματική φροντίδα όταν χρειάζεται. Αναζήτησε βοήθεια αν παρατηρήσεις στο αγαπημένο σου πρόσωπο επίμονη θλίψη ή απόσυρση, έντονο άγχος, διαταραχές ύπνου ή όρεξης, χρήση ουσιών, ή, το πιο σημαντικό, οποιαδήποτε αναφορά σε σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η άμεση επικοινωνία με έναν ειδικό ψυχικής υγείας είναι προτεραιότητα. Αν το πρόσωπο που ανησυχείς είναι το παιδί σου, μπορεί να σου φανεί χρήσιμος και ο οδηγός μας για το πώς να βοηθήσεις ένα παιδί που έχει κατάθλιψη.
Πώς βοηθά η επιβεβαιωτική ψυχοθεραπεία
Η καταλληλότερη επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση είναι η επιβεβαιωτική ψυχοθεραπεία (affirmative therapy): ένας θεραπευτής που δεν παθολογικοποιεί την ταυτότητα, αλλά αναγνωρίζει τις κοινωνικές πιέσεις που δημιουργούν το άγχος και βοηθά το άτομο να τις επεξεργαστεί. Μπορείς να προτείνεις απαλά αυτή την επιλογή, χωρίς να την επιβάλλεις, και ακόμα και να βοηθήσεις στην αναζήτηση ενός ΛΟΑΤΚΙ+ φιλικού ψυχολόγου. Αν το πρόσωπο διστάζει, βοηθά να ξέρει τι να περιμένει πριν ξεκινήσει ψυχοθεραπεία. Η online ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν στην περιοχή σας δεν υπάρχουν εξειδικευμένοι επαγγελματίες ή όταν η ιδιωτικότητα είναι σημαντική.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι κάνω αν δεν καταλαβαίνω πλήρως την ταυτότητά του/της;
Δεν χρειάζεται να την «καταλάβεις» απόλυτα για να την σεβαστείς. Μπορείς να πεις: «Δεν τα ξέρω όλα γύρω από αυτό, αλλά θέλω να μάθω και είμαι δίπλα σου.» Η αποδοχή δεν προϋποθέτει πλήρη κατανόηση, προηγείται αυτής.
Πρέπει να το πω σε άλλους στην οικογένεια;
Όχι, εκτός αν το άτομο σου το ζητήσει ρητά. Η απόφαση για το ποιος θα μάθει, πότε και με ποιον τρόπο ανήκει αποκλειστικά σε εκείνο. Ρώτησέ το ευθέως: «Θέλεις να το ξέρει κάποιος άλλος ή να μείνει μεταξύ μας;»
Τι κάνω αν οι προσωπικές ή θρησκευτικές μου πεποιθήσεις έρχονται σε σύγκρουση;
Είναι μια πραγματική εσωτερική ένταση για πολλούς ανθρώπους. Ένα σημείο εκκίνησης που βοηθά: η αγάπη και η αποδοχή ενός ανθρώπου δεν χρειάζεται να περιμένουν να λυθεί κάθε εσωτερική σου διαφωνία. Μπορείς να επιλέξεις να διατηρήσεις τη σχέση και την αξιοπρέπεια του ατόμου ως προτεραιότητα ενώ επεξεργάζεσαι τα δικά σου, ιδανικά με τη βοήθεια ενός ειδικού ή ενός υποστηρικτικού πλαισίου.
Παραπομπές
[1] The Trevor Project. (2019). Accepting Adults Reduce Suicide Attempts Among LGBTQ Youth (Research Brief). https://www.thetrevorproject.org/research-briefs/accepting-adults-reduce-suicide-attempts-among-lgbtq-youth/
[2] Ryan, C., Huebner, D., Diaz, R. M., & Sanchez, J. (2009). Family rejection as a predictor of negative health outcomes in white and Latino lesbian, gay, and bisexual young adults. Pediatrics, 123(1), 346–352. https://doi.org/10.1542/peds.2007-3524
[3] The Trevor Project. (2024). 2024 U.S. National Survey on the Mental Health of LGBTQ+ Young People. https://www.thetrevorproject.org/survey-2024/
[4] Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697. https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.5.674
