Σίγουρα κάποια στιγμή στη ζωή σου έχεις ακούσει τον όρο διπολική διαταραχή, ξέρεις όμως τι είναι; Πρόκειται για μια ψυχική διαταραχή που προκαλεί δραστικές αλλαγές στα επίπεδα της ενέργειας, της διάθεσης, και της δραστηριότητας του ασθενή. Ωστόσο, τη σημερινή εποχή, είναι πλέον διαχειρίσιμη και, με τις κατάλληλες ενέργειες, μπορεί το άτομο να έχει μια λειτουργική καθημερινότητα. Παρακάτω, θα δούμε όσα θα πρέπει να γνωρίζεις για τη διπολική διαταραχή· τι είναι, τι συμπτώματα έχει, και πώς μπορείς να την αντιμετωπίσεις.
Τι είναι η διπολική διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή είναι μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει δραστικά τη διάθεση. Παλαιότερα, ονομαζόταν “μανιοκαταθλιπτική ασθένεια”, ή “μανιοκατάθλιψη”. Όπως υποδηλώνεται και από τη φράση, υπάρχουν έντονες αλλαγές στη διάθεση, από τα λεγόμενα μανιακά επεισόδια, έως κατάθλιψη, οι οποίες επηρεάζουν την ικανότητα συγκέντρωσης, την ολοκλήρωση καθηκόντων, και την λειτουργικότητα ενός ατόμου[1].
Συνήθως, τα επεισόδια αυτά διαρκούν μερικές εβδομάδες ή μήνες, και διαφέρουν από τις συναισθηματικές μεταπτώσεις που βιώνουμε στην καθημερινότητά μας. Παρά το γεγονός πως είναι μια δια βίου πάθηση, μέσα από συνεχή θεραπευτική αντιμετώπιση, οι άνθρωποι με διπολική διαταραχή μπορούν να έχουν μια παραγωγική και υγιή ζωή.
Οι πιο συνηθισμένες εναλλαγές στη διάθεση που εμφανίζει κάποιος με διπολική διαταραχή είναι:
- Καταθλιπτική διάθεση: Το άτομο αισθάνεται έντονα πεσμένη και καταθλιπτική διάθεση, ακόμη και απελπισία.
- Μανία, υπερδιέγερση: Το άτομο αισθάνεται χαρούμενο, ενθουσιασμένο, ενώ μπορεί να γίνει υπερδραστήριο. Σε αυτή την κατάσταση, μπορεί να αναπτύξει πολύ μεγαλειώδεις και απατηλές ιδέες για τον εαυτό του και τις ικανότητές του.
- Υπομανία: Η διάθεση του ατόμου είναι ανεβασμένη, όχι όμως στον βαθμό που είναι κατά την κατάσταση της μανίας.
- Ανάμεικτη διάθεση: Το άτομο παρουσιάζει έναν συνδυασμό μανίας και κατάθλιψης. Για παράδειγμα, μπορεί να αισθάνεται κατάθλιψη, αλλά παράλληλα να βιώνει και την υπερδιέγερση και νευρικότητα της μανίας.
Διάβασε ακόμη: Πώς να συμπεριφέρεσαι σε άτομα με διπολική διαταραχή
Ποιοι είναι οι τύποι της διπολικής διαταραχής;
Υπάρχουν τρεις τύποι διπολικής διαταραχής. Παρά το γεγονός ότι όλοι οι τύποι παρουσιάζουν σαφείς και ακραίες εναλλαγές στη διάθεση, διαφέρουν ως προς το επίπεδο της βαρύτητάς τους. Οι τύποι της διπολικής διαταραχής είναι:
- Διπολική διαταραχή τύπου 1: Είναι μια κλασική μορφή της πάθησης. Χαρακτηρίζεται από οξέα μανιακά επεισόδια, τα οποία διαρκούν τουλάχιστον 7 ημέρες, ή από βαρέα μανιακά συμπτώματα, τα οποία μπορεί να απαιτήσουν νοσηλεία. Μετά τα μανιακά επεισόδια, αρκετά συχνά προκύπτουν και καταθλιπτικά επεισόδια, τα οποία διαρκούν τουλάχιστον δύο εβδομάδες.
- Διπολική διαταραχή τύπου 2: Ο τύπος αυτός χαρακτηρίζεται από μανιακά επεισόδια, αλλά και από τουλάχιστον ένα υπομανιακό επεισόδιο, όπως και μια περίοδο κατάθλιψης.
- Κυκλοθυμική διαταραχή: Γνωστή και ως κυκλοθυμία, ο τύπος αυτός κυμαίνεται μεταξύ υπομανίας και κατάθλιψης. Το άτομο όμως δεν βιώνει επεισόδια πλήρους μανίας ή κατάθλιψης[2].
Εξίσου όμως πιθανό για ένα άτομο με διπολική διαταραχή είναι να βιώσει μανιακά και καταθλιπτικά επεισόδια ταυτόχρονα. Για παράδειγμα, μπορεί να αισθάνεται ότι είναι γεμάτο ενέργεια, αλλά την ίδια στιγμή να αισθάνεται θλίψη και ματαιότητα. Η περίπτωση αυτή ονομάζεται επεισόδιο μικτών χαρακτηριστικών[3].
Μερικές φορές δηλαδή, ένα άτομο εμφανίζει ορισμένα από τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής, χωρίς όμως αυτά να ταιριάζουν με κάποιον από τους παραπάνω τύπους. Στην περίπτωση αυτή, θεωρείται ότι υπάρχουν διάφορες προσδιορισμένες και απροσδιόριστες διπολικές ή άλλου είδους διαταραχές.
Ποια είναι τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής;
Όπως αναφέραμε και παραπάνω, βασικά χαρακτηριστικά της διπολικής διαταραχής είναι η ακραία και έντονη διάθεση, τις οποίες αρκετά συχνά δεν αναγνωρίζει το άτομο που τις βιώνει. Μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο, τα επίπεδα ενέργειας, την καθημερινή δραστηριότητα. Μπορούν εξίσου να διαρκέσουν ημέρες ή εβδομάδες, και να δημιουργήσουν δυσκολίες στην καθημερινή ζωή. Τα συμπτώματα εξαρτώνται με βάση τα επεισόδια που βιώνει το άτομο.
Συμπτώματα στα μανιακά επεισόδια
Στα μανιακά επεισόδια περιλαμβάνονται τα εξής:
- Έντονος και άκρατος ενθουσιασμός
- Ευερεθιστότητα
- Ανάγκη για λίγο ύπνο
- Προσπάθειες διεκπαιρέωσης πολλών πραγμάτων ταυτόχρονα
- Υπερβολική ομιλητικότητα
- Αίσθημα παντοδυναμίας
- Έπαρση
- Νευρικότητα
- Απώλεια όρεξης
- Υπερβολικές ή απερίσκεπτες ενέργειες[4]
Συμπτώματα στα καταθλιπτικά επεισόδια
Στα καταθλιπτικά επεισόδια, τα συμπτώματα είναι:
- Θλίψη
- Ματαιότητα
- Ανησυχία, αναξιότητα ή απελπισία
- Δυσκολία στη συγκέντρωση ή την λήψη αποφάσεων
- Αδιαφορία για δραστηριότητες
- Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία
- Απώλεια ευχαρίστησης
- Αυτοκτονικές σκέψεις ή αυτοκτονικό ιδεασμό
- Πολύ αργή ομιλία
- Αυξημένη όρεξη ή αύξηση σωματικού βάρους
- Προβλήματα μνήμης[5]
Ποια είναι τα στάδια της διπολικής διαταραχής;
Όπως ίσως έχεις ήδη καταλάβει, η διπολική διαταραχή δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Σύμφωνα με πιο πρόσφατες έρευνες, δεν είναι πάντα εύκολο να καθοριστούν με ακρίβεια τα στάδια της νόσου, καθώς αυτά συνδέονται κυρίως με την εμφάνιση και την επανεμφάνιση επεισοδίων μεταβολής της διάθεσης. Τα επεισόδια αυτά συχνά δείχνουν και την επιδείνωση των συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου.
Σε γενικές γραμμές, τα στάδια της διπολικής διαταραχής είναι τα εξής:
- Στάδιο 0: Αφορά ένα άτομο που θεωρείται ότι διατρέχει αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσει διπολική διαταραχή, χωρίς όμως να παρουσιάζει ακόμη ξεκάθαρα συμπτώματα.
- Στάδιο 1: Είναι η περίοδος ανάμεσα στην εμφάνιση των πρώτων, ήπιων ενδείξεων και στο πρώτο μανιακό ή καταθλιπτικό επεισόδιο. Συχνά τα συμπτώματα σε αυτό το στάδιο περνούν απαρατήρητα ή αποδίδονται σε στρες και καθημερινή πίεση.
- Στάδιο 2: Σε αυτό το στάδιο εκδηλώνεται το πρώτο μανιακό ή καταθλιπτικό επεισόδιο, το οποίο συνήθως οδηγεί και στην αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας.
- Στάδιο 3: Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα μανιακά και καταθλιπτικά επεισόδια, με εναλλαγές στη διάθεση που επηρεάζουν πιο έντονα την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου.
- Στάδιο 4: Πρόκειται για το στάδιο όπου τα συμπτώματα γίνονται χρόνια και εμφανίζονται σχεδόν συνεχώς, χωρίς μεγάλα διαστήματα πλήρους ύφεσης[6].
Αξίζει να σημειωθεί πως η επανεμφάνιση των συμπτωμάτων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η νόσος “επιδεινώνεται”. Σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί να σχετίζεται με μη επαρκή ή μη σταθερή αντιμετώπιση, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της σωστής παρακολούθησης.
Ποιες είναι οι πρώτες ενδείξεις της διπολικής διαταραχής;
Η διπολική διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, ωστόσο συχνότερα κάνει την πρώτη της εμφάνιση από τα τέλη της εφηβείας έως και την πρώιμη ενήλικη ζωή[7]. Τα σημάδια διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, όμως κοινό χαρακτηριστικό είναι οι έντονες και ασυνήθιστες μεταβολές στη διάθεση.
Εάν ένα άτομο εμφανίζει αρκετά συμπτώματα μανίας και, παράλληλα, βιώνει καταθλιπτικά επεισόδια που δυσκολεύουν την καθημερινή του λειτουργία, είναι σημαντικό να απευθυνθεί σε ειδικό. Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση της έντασης και της συχνότητας των επεισοδίων στο μέλλον[8].
Τι προκαλεί τη διπολική διαταραχή;
Δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία για την διπολική διαταραχή. Οι ειδικοί θεωρούν ότι πρόκειται για αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης διαφορετικών παραγόντων, οι οποίοι επηρεάζουν τη λειτουργία των εγκεφαλικών κυκλωμάτων που σχετίζονται με τη ρύθμιση της διάθεσης. Μεταξύ των πιο συχνών παραγόντων περιλαμβάνονται:
- Έντονο ή παρατεταμένο στρες, σοβαρές δυσκολίες και μεγάλες αλλαγές στη ζωή, όπως η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή ένα τραυματικό γεγονός.
- Γενετικές προδιαθέσεις και χημικές ανισορροπίες στον εγκέφαλο.
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η κατάχρηση αλκοόλ ή ουσιών, αλλά και η έλλειψη ποιοτικού ύπνου[9].
Είναι κληρονομική η διπολική διαταραχή;
Έρευνες δείχνουν ότι η διπολική διαταραχή εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα που έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με την ίδια διάγνωση. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένας αυξημένος γενετικός κίνδυνος.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι με οικογενειακό ιστορικό διπολικής διαταραχής δεν θα την εμφανίσουν ποτέ. Η παρουσία κληρονομικότητας αυξάνει την πιθανότητα, αλλά δεν καθορίζει από μόνη της την εμφάνιση της νόσου[10].
Πώς γίνεται η διάγνωση της διπολικής διαταραχής;
Η διάγνωση της διπολικής διαταραχής βασίζεται κυρίως στη λήψη αναλυτικού ιστορικού και στην αξιολόγηση των συμπτωμάτων. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν απεικονιστικές εξετάσεις ή εργαστηριακά τεστ που να μπορούν να επιβεβαιώσουν από μόνα τους τη διάγνωση.
Πολλοί άνθρωποι ζητούν βοήθεια όταν βρίσκονται σε καταθλιπτική φάση και όχι κατά τη διάρκεια μανίας ή υπομανίας. Παρ’ όλα αυτά, είναι σημαντικό να απευθύνεται κανείς σε γιατρό όταν παρατηρεί επαναλαμβανόμενες και έντονες μεταβολές στη διάθεση.
Ο γιατρός μπορεί να πραγματοποιήσει κλινική εξέταση και να ζητήσει ορισμένες εξετάσεις, ώστε να αποκλείσει άλλες παθήσεις που ενδέχεται να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.
Εξετάσεις για τη διάγνωση της διπολικής διαταραχής
Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη εξέταση που να “επιβεβαιώνει” τη διπολική διαταραχή. Αντίθετα, η διάγνωση γίνεται μέσα από κλινική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, ο ειδικός μπορεί να χρησιμοποιήσει ειδικά ερωτηματολόγια και κλίμακες αξιολόγησης, ώστε να κατανοήσει καλύτερα τη φύση και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων. Ενδεικτικά, μπορεί να χρησιμοποιηθούν[11]:
- Ερωτηματολόγιο MDQ (Mood Disorder Questionnaire)
- Κλίμακα συνολικής κλινικής εικόνας για τη διπολική διαταραχή (CGI-BP)
- Κλίμακα αξιολόγησης μανίας Young (YMRS)
- Κλίμακα Hamilton (HDRS) για την εκτίμηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων[12].
Παράλληλα, ο ειδικός λαμβάνει υπόψη το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό, καθώς και το ενδεχόμενο κάποια φάρμακα ή σωματικές παθήσεις (όπως διαταραχές του θυρεοειδούς) να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.
Πώς αντιμετωπίζεται η διπολική διαταραχή;
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής βασίζεται συνήθως σε έναν συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας. Οι ειδικοί λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τη θεραπεία των οξέων επεισοδίων, αλλά και τη λεγόμενη “φάση συντήρησης”, δηλαδή τη σταθεροποίηση της διάθεσης στα μεσοδιαστήματα.
Ο στόχος είναι η συνολική διαχείριση της νόσου, ώστε να μειώνονται οι υποτροπές και να βελτιώνεται η ποιότητα ζωής του ατόμου σε βάθος χρόνου.
Φαρμακευτική αγωγή
Στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής χρησιμοποιούνται διάφορες κατηγορίες φαρμάκων, ανάλογα με τα συμπτώματα και τις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Σε αυτές περιλαμβάνονται[13]:
- Σταθεροποιητές της διάθεσης
- Αντιψυχωσικά δεύτερης γενιάς
- Φάρμακα που βοηθούν στη ρύθμιση του ύπνου ή του άγχους
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χορηγηθούν και αντικαταθλιπτικά για την αντιμετώπιση των καταθλιπτικών επεισοδίων, συνήθως σε συνδυασμό με σταθεροποιητή διάθεσης, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος πρόκλησης μανίας. Επίσης, ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν αγχολυτικά φάρμακα για την ανακούφιση της έντονης ανησυχίας ή της διέγερσης[14].
Δεν είναι ασυνήθιστο να χρειαστεί χρόνος μέχρι να βρεθεί ο κατάλληλος συνδυασμός φαρμάκων. Κάθε οργανισμός αντιδρά διαφορετικά και η προσαρμογή της αγωγής γίνεται σταδιακά. Όταν όμως βρεθεί η σωστή θεραπεία, πολλοί άνθρωποι με διπολική διαταραχή μπορούν να ζουν μια πλήρως λειτουργική και ικανοποιητική ζωή.
Ψυχοθεραπεία
Η ψυχοθεραπεία παίζει σημαντικό ρόλο στη συνολική αντιμετώπιση της διπολικής διαταραχής. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο μπορεί να ενημερωθεί καλύτερα για τη φύση της νόσου, να την αποδεχτεί και να μάθει τρόπους διαχείρισης των δυσκολιών που προκύπτουν.
Η θεραπεία βοηθά στην αναγνώριση σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών που επιβαρύνουν την καθημερινότητα, αλλά και στην ανάπτυξη πιο λειτουργικών τρόπων αντιμετώπισης. Υπάρχουν διάφορες μορφές ψυχοθεραπείας που μπορεί να φανούν χρήσιμες, όπως:
- Γνωστική συμπεριφορική θεραπεία
- Οικογενειακή ψυχοθεραπεία
- Διαπροσωπική και θεραπεία κοινωνικού ρυθμού
- Γνωστική θεραπεία βασισμένη στην ενσυνειδητότητα
- Διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία[15]
Το είδος, η συχνότητα και η διάρκεια της θεραπείας προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Παράλληλα, υπάρχουν και ορισμένες επιπλέον παρεμβάσεις που, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμες.
Διατροφή και διπολική διαταραχή
Δεν υπάρχει κάποια ειδική “δίαιτα” για τη διπολική διαταραχή. Ωστόσο, μια ισορροπημένη διατροφή, χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά και απλούς υδατάνθρακες και πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, μπορεί να υποστηρίξει έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.
Επιπλέον, η μέτρια κατανάλωση καφεΐνης (χωρίς απότομες αυξομειώσεις) μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή υπερδιέγερσης.
Άσκηση και σωματική δραστηριότητα
Έρευνες δείχνουν ότι η σωματική άσκηση μπορεί να συμβάλει θετικά, ιδιαίτερα στη διαχείριση της καταθλιπτικής φάσης της διπολικής διαταραχής. Η τακτική αερόβια άσκηση, όπως το περπάτημα, το τρέξιμο ή το κολύμπι, μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, να μειώσει το στρες και το άγχος και να συμβάλει σε καλύτερη ποιότητα ύπνου.
Παράλληλα, πιο ήπιες μορφές άσκησης, όπως η γιόγκα ή το pilates, ενδέχεται να έχουν χαλαρωτική και σταθεροποιητική επίδραση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετά άτομα με διπολική διαταραχή ακολουθούν καθιστικό τρόπο ζωής, κάτι που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης άλλων προβλημάτων υγείας, όπως ο διαβήτης τύπου 2 ή καρδιαγγειακές παθήσεις. Η ήπια και σταθερή άσκηση συμβάλλει τόσο στη σωματική όσο και στη ψυχική υγεία[16].
Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις η έντονη άσκηση μπορεί να επιδεινώσει μανιακά συμπτώματα. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό το πρόγραμμα γυμναστικής να σχεδιάζεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.
Διάβασε ακόμη: Κατάθλιψη θεραπεία: Πώς βοηθάει η άσκηση στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων
Πρόληψη και διαχείριση υποτροπών
Παρότι δεν είναι δυνατό να προληφθεί πλήρως η εμφάνιση της διπολικής διαταραχής, η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπιση μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ένταση και τη συχνότητα των επεισοδίων. Τα άτομα που έχουν ήδη διαγνωστεί μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο επιδείνωσης με ορισμένες πρακτικές κινήσεις, όπως:
- Να παραμένουν σε εγρήγορση για πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια και να ενημερώνουν έγκαιρα τον γιατρό τους
- Να αποφεύγουν τη χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών, που συχνά επιδεινώνουν τα συμπτώματα
- Να λαμβάνουν τη φαρμακευτική αγωγή ακριβώς όπως έχει συνταγογραφηθεί, χωρίς αυθαίρετες διακοπές ή αλλαγές[17].
Η σταθερότητα, η συνεργασία με τους ειδικούς και η κατανόηση της ίδιας της διαταραχής αποτελούν βασικά στοιχεία για μια πιο ισορροπημένη και λειτουργική καθημερινότητα.
Διπολική διαταραχή και ο δρόμος προς τη σταθερότητα
Η διπολική διαταραχή είναι μια σύνθετη, αλλά διαχειρίσιμη ψυχική κατάσταση, που επηρεάζει τη διάθεση, την ενέργεια και τη συνολική λειτουργικότητα ενός ανθρώπου. Παρότι χαρακτηρίζεται από έντονες εναλλαγές και συχνά δημιουργεί σύγχυση ή φόβο, με τη σωστή ενημέρωση και υποστήριξη μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Η κατανόηση των συμπτωμάτων και η έγκαιρη αναγνώρισή τους αποτελούν καθοριστικά βήματα για μια πιο σταθερή και ποιοτική καθημερινότητα.
Η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι αδυναμία, αλλά ένδειξη φροντίδας και υπευθυνότητας απέναντι στον εαυτό σου. Ο συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής, ψυχοθεραπείας και υγιών καθημερινών συνηθειών μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη ρύθμιση της διάθεσης και στη μείωση των υποτροπών. Κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του ρυθμό και τη δική του διαδρομή, και η θεραπεία προσαρμόζεται στις προσωπικές του ανάγκες.
Το σημαντικότερο είναι να μη μένεις μόνος σε αυτή τη διαδικασία. Η στήριξη από ειδικούς, αλλά και από ανθρώπους που εμπιστεύεσαι, μπορεί να κάνει τη διαφορά. Με συνέπεια, κατανόηση και υπομονή, είναι απολύτως εφικτό να χτίσεις μια ζωή με περισσότερη ισορροπία, σταθερότητα και ουσιαστική ποιότητα, πέρα από τις δυσκολίες που μπορεί να φέρει η διπολική διαταραχή.
ℹ️Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.
Πηγές
[1] American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
[2] Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561–1572. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00241-X
[3] Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561–1572. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00241-X
[4] World Health Organization. (2019). International classification of diseases for mortality and morbidity statistics (11th Revision – ICD-11). WHO.
[5] American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
[6] Berk, M., et al. (2007). Staging in bipolar disorder: From theoretical framework to clinical utility. World Psychiatry, 6(1), 1–8.
[7] Merikangas, K. R., et al. (2011). Prevalence and correlates of bipolar spectrum disorder in the world mental health survey initiative. Archives of General Psychiatry, 68(3), 241–251.
[8] Post, R. M., et al. (2010). Early-onset bipolar disorder and treatment delay. Journal of Clinical Psychiatry, 71(11), 1484–1491.
[9] Goodwin, F. K., & Jamison, K. R. (2007). Manic-depressive illness: Bipolar disorders and recurrent depression (2nd ed.). Oxford University Press.
[10] Smoller, J. W., & Finn, C. T. (2003). Family, twin, and adoption studies of bipolar disorder. American Journal of Medical Genetics Part C, 123C(1), 48–58.
[11] Hirschfeld, R. M. A., et al. (2000). Development and validation of a screening instrument for bipolar spectrum disorder: The Mood Disorder Questionnaire. American Journal of Psychiatry, 157(11), 1873–1875.
[12] Hamilton, M. (1960). A rating scale for depression. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry, 23, 56–62.
[13] Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and ISBD guidelines for the management of bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170.
[14] Geddes, J. R., & Miklowitz, D. J. (2013). Treatment of bipolar disorder. The Lancet, 381(9878), 1672–1682.
[15] Miklowitz, D. J. (2008). Adjunctive psychotherapy for bipolar disorder. American Journal of Psychiatry, 165(11), 1408–1419.
[16] Sylvia, L. G., et al. (2013). A practical guide to exercise for bipolar disorder. Journal of Psychiatric Practice, 19(5), 327–336.
[17] Colom, F., & Vieta, E. (2004). Psychoeducation manual for bipolar disorder. Cambridge University Press.
