Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας (ΟΔΠ) – Borderline personality disorder (BPD) είναι μία ψυχική διαταραχή η οποία επηρεάζει την ικανότητα των ατόμων να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συναισθήματά τους. Η διαταραχή αυτή εκδηλώνεται έντονα στο πλαίσιο των προσωπικών σχέσεων και επηρεάζει τον συγκεκριμένο τομέα της ζωής ενός ανθρώπου περισσότερο από όλους τους άλλους.
Με τον χρόνο και την κατάλληλη θεραπεία, πολλά άτομα βλέπουν τα συμπτώματά τους να υποχωρούν. Σε μια μελέτη που παρακολούθησε άτομα με οριακή διαταραχή για 16 χρόνια, οι περισσότεροι πέρασαν μακρά περίοδο χωρίς να πληρούν τα κριτήρια της διαταραχής, αν και κάποιοι είχαν υποτροπές και η πλήρης λειτουργική ανάκαμψη ήταν λιγότερο συχνή[1]. Παρακάτω θα δούμε αναλυτικά τι είναι η Οριακή Διαταραχή και πώς αντιμετωπίζεται.
Τι είναι η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας
Η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας είναι μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τους άλλους, κάτι που κάνει πολύ δύσκολη τη λειτουργικότητα στην καθημερινή του ζωή. Χαρακτηρίζεται από ένα μοτίβο ασταθών και έντονων διαπροσωπικών σχέσεων, από έντονη παρορμητικότητα και μια μη υγιή εικόνα του εαυτού, μεγάλο φόβο απόρριψης, εγκατάλειψης και μοναξιάς.
Η ΟΔΠ διαγιγνώσκεται συνήθως στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Οι περισσότεροι που ζουν με αυτή τη διαταραχή αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων και των σκέψεών τους, μπορεί να έχουν παρορμητική και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, και αυτό μπορεί να δυσκολεύει και τις σχέσεις τους με τους κοντινούς τους ανθρώπους.
Οι περισσότεροι άνθρωποι με ΟΔΠ έχουν παράλληλα και άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως διαταραχές της διάθεσης (83%), αγχώδεις διαταραχές (85%) ή διαταραχές χρήσης ουσιών (78%)[2].
Ορολογία
Η ΟΔΠ αναγνωρίστηκε επίσημα μόλις το 1980 από την ψυχιατρική κοινότητα και, όντας μία πρόσφατη προσθήκη στις διεθνώς αναγνωρισμένες διαταραχές, υπάρχει ακόμη συζήτηση μεταξύ των επιστημόνων της ψυχικής υγείας ως προς την ονομασία της. Επιπλέον, οι επιστήμονες αναγνωρίζουν την ανάγκη για περισσότερη έρευνα και ευαισθητοποίηση πάνω στην ΟΔΠ.
Αρχικά, ο όρος οριακός χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το όριο μεταξύ ψύχωσης και νεύρωσης. Ωστόσο, δεν είναι αντιπροσωπευτικός της διαταραχής και έχει χρησιμοποιηθεί ιστορικά με αρνητική χροιά για να περιγράψει κάποιον ως δύσκολο.
Η ερευνητική συζήτηση δίνει σήμερα μεγάλο βάρος στη δυσκολία ρύθμισης των συναισθημάτων.
Διάβασε ακόμη: Διαταραχή προσωπικότητας: Ορισμός, τύποι και συμπτώματα
Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας: Συμπτώματα και διάγνωση

Η διάγνωση της ΟΔΠ γίνεται από επαγγελματία της ψυχικής υγείας και τα συμπτώματα τα οποία αποτελούν ένδειξη περιλαμβάνουν:
- Έντονος φόβος εγκατάλειψης. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ακραίες ενέργειες για να αποφύγουν την απόρριψη ή έναν χωρισμό, ακόμα και αν αυτοί οι φόβοι δεν έχουν πραγματική βάση.
- Μοτίβο ασταθών και έντονων σχέσεων. Χαρακτηριστική είναι η διαρκής εναλλαγή μεταξύ της εξιδανίκευσης ενός ατόμου και της ξαφνικής απαξίωσής του.
- Γρήγορες και έντονες αλλαγές στην εικόνα του εαυτού. Συχνές μεταβολές στους στόχους και τις αξίες, καθώς και η αίσθηση ότι είναι κανείς κακός άνθρωπος.
- Παροδικές παρανοϊκές σκέψεις που σχετίζονται με το στρες.
- Παρορμητική και ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, όπως τζόγος, επικίνδυνη οδήγηση, μη ασφαλείς σεξουαλικές συμπεριφορές, υπερφαγία, κατάχρηση ουσιών ή απότομες αποφάσεις, όπως ξαφνική παραίτηση από μια δουλειά ή τερματισμός μιας σχέσης.
- Σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμός. Δεν πρέπει να υποτιμώνται ποτέ και χρειάζονται άμεση στήριξη. Αν συμβαίνει σε σένα τώρα, κάλεσε το 1018 ή, σε άμεσο κίνδυνο, το 112.
- Έντονες εναλλαγές στη διάθεση, που διαρκούν από μερικές ώρες έως μερικές ημέρες.
- Επίμονη αίσθηση κενού.
- Έντονος θυμός που είναι δύσκολο να ελεγχθεί. Μπορεί να εκδηλώνεται ως συχνά ξεσπάσματα, ειρωνεία, πικρία ή ακόμα και σωματικές αντιπαραθέσεις.
Αιτίες

Δεν υπάρχει ένα μόνο αίτιο. Σύμφωνα με την έρευνα, η ΟΔΠ σχετίζεται τόσο με γενετικούς παράγοντες όσο και με δύσκολες εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, όπως η κακοποίηση[2].
Αντιμετώπιση

Δεν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή η οποία αντιμετωπίζει την ΟΔΠ. Σύμφωνα με τους επιστήμονες της ψυχικής υγείας, σε αυτή την περίπτωση, αν υπάρξει χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, αυτή αφορά κυρίως τη βραχυχρόνια διαχείριση μιας κρίσης, ή άλλες διαταραχές που συνυπάρχουν, όπως η κατάθλιψη. Η φαρμακευτική αγωγή χρησιμοποιείται, τότε, ως υποστηρικτικό εργαλείο στην ψυχοθεραπεία. Αν παίρνεις ήδη φάρμακα, μην τα διακόψεις χωρίς να μιλήσεις πρώτα με τον γιατρό σου.
Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι διάφορες ψυχοθεραπείες βοηθούν στα συμπτώματα της Οριακής Διαταραχής, χωρίς καμία να έχει αποδειχθεί ανώτερη από τις άλλες[3][4]. Ανάμεσά τους είναι η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία, που εστιάζει στη διαχείριση των συναισθημάτων.
Άλλες προσεγγίσεις είναι η Θεραπεία των Σχημάτων, η Mentalization-based therapy (MBT) και η Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεία, όπου ο θεραπευόμενος αποκτά πρόσβαση σε μηχανισμούς άμυνας που εφαρμόζει ασυνείδητα στη ζωή του, τόσο μέσω της ενδοσκόπησης, όσο και μέσω της ανάλυσης της σχέσης που αναπτύσσεται με τον ψυχοθεραπευτή.
Αν έχεις σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζεις ή ότι θέλεις να βλάψεις τον εαυτό σου, μίλα με κάποιον τώρα. Στην Ελλάδα, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία είναι το 1018 και για άμεσο κίνδυνο το 112. Δες και τις γραμμές βοήθειας για άλλες χώρες.
Η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας είναι μια σύνθετη ψυχική κατάσταση που επηρεάζει βαθιά τις σχέσεις, τη συναισθηματική ρύθμιση και την αυτοεικόνα των ατόμων που τη βιώνουν. Ωστόσο, η κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να μειώσει τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Αν αναγνωρίζεις πολλά από τα παραπάνω και σε δυσκολεύουν, ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις τι συμβαίνει. Μόνο εκείνος μπορεί να θέσει διάγνωση.
ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.
Όταν τα συναισθήματα και οι σχέσεις σε κουράζουν, δεν χρειάζεται να το περνάς χωρίς στήριξη
Οι έντονες εναλλαγές και ο φόβος της απόρριψης μπορεί να κάνουν την καθημερινότητα πολύ δύσκολη. Ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις τι συμβαίνει, με τον δικό σου ρυθμό.
ΜΙΛΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΟΣυχνές ερωτήσεις
Τι είναι η οριακή διαταραχή προσωπικότητας;
Είναι μια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από έντονη συναισθηματική αστάθεια, φόβο εγκατάλειψης, παρορμητικότητα και ασταθείς σχέσεις. Με κατάλληλη θεραπεία, πολλά άτομα βλέπουν βελτίωση.
Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;
Απότομες εναλλαγές διάθεσης, έντονος φόβος απόρριψης, ασταθής εικόνα εαυτού, παρορμητικές συμπεριφορές και δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων.
Ποια είναι τα αίτια;
Συνδυασμός γενετικής προδιάθεσης και εμπειριών ζωής, συχνά πρώιμων τραυματικών ή ασταθών σχέσεων. Δεν φταις εσύ για την ύπαρξή της.
Θεραπεύεται η οριακή διαταραχή;
Με τον χρόνο και την κατάλληλη θεραπεία, πολλά άτομα βλέπουν τα συμπτώματά τους να υποχωρούν. Διάφορες ψυχοθεραπείες έχουν δείξει ότι μειώνουν τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων περισσότερο από τη συνήθη φροντίδα.
Πώς είναι μια σχέση με άτομο με οριακή διαταραχή;
Μπορεί να είναι έντονη και εναλλασσόμενη. Βοηθά η σταθερότητα, τα όρια και η κατανόηση, ενώ και η θεραπεία του ατόμου μπορεί να βοηθήσει.
Πηγές
[1] Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Reich, D. B., & Fitzmaurice, G. (2012). Attainment and stability of sustained symptomatic remission and recovery among patients with borderline personality disorder and axis II comparison subjects: A 16-year prospective follow-up study. American Journal of Psychiatry, 169(5), 476–483. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2011.11101550
[2] Leichsenring, F., Heim, N., Leweke, F., Spitzer, C., Steinert, C., & Kernberg, O. F. (2023). Borderline personality disorder: A review. JAMA, 329(8), 670–679. https://doi.org/10.1001/jama.2023.0589
[3] Storebø, O. J., Stoffers-Winterling, J. M., Völlm, B. A., et al. (2020). Psychological therapies for people with borderline personality disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 5, CD012955. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012955.pub2
[4] Leichsenring, F., Fonagy, P., Heim, N., et al. (2024). Borderline personality disorder: A comprehensive review of diagnosis and clinical presentation, etiology, treatment, and current controversies. World Psychiatry, 23(1), 4–25. https://doi.org/10.1002/wps.21156