Τι είναι η επιλόχειος κατάθλιψη και τι συμπτώματα έχει;

Η επιλόχειος κατάθλιψη είναι ένα συνηθισμένο ζήτημα που αντιμετωπίζει μια γυναίκα μετά την εγκυμοσύνη της – μάλιστα, υπολογίζεται ότι επηρεάζει 1 στις 10 γυναίκες μέσα σε έναν χρόνο μετά τον τοκετό^[1]. Η επιλόχειος είναι για πολλές γυναίκες μια συνέπεια της κύησης και του τοκετού, που επηρεάζει  το σώμα και τον ψυχισμό τους. Παρακάτω, θα δούμε τι είναι η επιλόχειος κατάθλιψη, τι συμπτώματα έχει, και τι μπορείς να κάνεις αν την αντιμετωπίζεις εσύ, ή μια γυναίκα από το κοντινό σου περιβάλλον.

Τι είναι η επιλόχειος κατάθλιψη;

Γενικότερα, υπολογίζεται περίπου πως το 50-85% των νέων μητέρων εμφανίζει μια ήπια προσωρινή αλλαγή στην συναισθηματική τους κατάσταση^[2]. Αυτή η αλλαγή ονομάζεται αλλιώς και θλίψη της λοχείας, ή “baby blues”. Τα baby blues εμφανίζονται περίπου 3-4 ημέρες μετά τη γέννα, και διαρκούν περίπου 2-3 εβδομάδες. Σε αυτό το διάστημα, τα συναισθήματα της γυναίκας μεταβάλλονται εύκολα, ενώ μπορεί να εμφανιστεί έντονη θλίψη, θυμός, άγχος, έντονο κλάμα, καθώς και προβλήματα με τον ύπνο, όπως αϋπνίες και έλλειψη συγκέντρωσης.

Από την άλλη, η επιλόχειος κατάθλιψη είναι ένας τύπος κλινικής κατάθλιψης, με πιο έντονα συμπτώματα από αυτά των baby blues, που διαρκούν περισσότερο. Συνήθως, ξεκινά τις πρώτες εβδομάδες μετά τη γέννα. Όμως, είναι αρκετά πιθανό τα συμπτώματα να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ή έως και έναν χρόνο μετά τη γέννα.

Ποια συμπτώματα έχει η επιλόχειος κατάθλιψη;

Τα συμπτώματα της επιλόχειας κατάθλιψης διαρκούν τουλάχιστον 2 εβδομάδες και περιλαμβάνουν:

• Πεσμένη διάθεση
• Υπερβολικό κλάμα
• Ευερεθιστότητα, συναισθηματική ευμεταβλητότητα και έντονο θυμό
• Δυσκολία δημιουργίας δεσμού με το βρέφος
• Απόσυρση από την οικογένεια και τους φίλους
• Διατροφικές αλλαγές, όπως ανορεξία ή ασυνήθιστα αυξημένη κατανάλωση φαγητού
• Αλλαγές στον ύπνο, όπως αϋπνία, ή πολλές ώρες ύπνου χωρίς αίσθηση ξεκούρασης
• Έντονη κόπωση ή απώλεια ενέργειας
• Απώλεια ενδιαφέροντος για μέχρι πρότινος ευχάριστες δραστηριότητες (ανηδονία)
• Αίσθημα αναξιότητας, ντροπής, ενοχής ή ανεπάρκειας
• Μειωμένη ικανότητα καθαρής σκέψης, συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων
• Σκέψεις αυτοτραυματισμού ή τραυματισμού του βρέφους
• Αυτοκτονικό ιδεασμό^[3]

Πού οφείλεται η επιλόχειος κατάθλιψη;

Η ακριβής αιτία της επιλόχειας κατάθλιψης δεν είναι πλήρως γνωστή. Πρόκειται για μια πολυπαραγοντική κατάσταση, στην οποία συνδυάζονται βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες.

Ένας από τους βασικότερους παράγοντες είναι οι ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης αυξάνονται σημαντικά. Ωστόσο, μέσα στις πρώτες 24 ώρες μετά τον τοκετό, οι ορμόνες αυτές πέφτουν απότομα στα επίπεδα πριν την εγκυμοσύνη. Αυτή η ξαφνική και έντονη μεταβολή έχει συνδεθεί ερευνητικά με την εμφάνιση της επιλόχειας κατάθλιψης^[4].

Παράλληλα, μετά τη γέννα μπορεί να παρατηρηθεί μείωση των ορμονών του θυρεοειδούς, γεγονός που επίσης μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση και να συμβάλει σε καταθλιπτικά συμπτώματα.

Πέρα από τις ορμονικές αλλαγές, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης επιλόχειας κατάθλιψης. Η διαταραχή φαίνεται να είναι πιο συχνή σε γυναίκες που:

• Είχαν κατάθλιψη πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
• Έχουν οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης
• Βίωσαν δύσκολη ή τραυματική παιδική ηλικία
• Είχαν δύσκολη ή τραυματική εμπειρία τοκετού
• Αντιμετώπισαν επιπλοκές σε προηγούμενη εγκυμοσύνη ή γέννα
• Δεν διαθέτουν επαρκές υποστηρικτικό περιβάλλον
• Είναι ή υπήρξαν θύματα ενδοοικογενειακής βίας
• Βιώνουν έντονο στρες, όπως οικονομικές δυσκολίες ή προβλήματα στις σχέσεις
• Είναι κάτω των 20 ετών
• Αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τον θηλασμό
• Έχουν βρέφος που γεννήθηκε πρόωρα ή με προβλήματα υγείας / ειδικές ανάγκες
• Είχαν μια εγκυμοσύνη που δεν ήταν προγραμματισμένη

Πώς μπορείς να υποστηρίξεις τον εαυτό σου αν βιώνεις επιλόχεια κατάθλιψη;

Αν αντιμετωπίζεις επιλόχεια κατάθλιψη, είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι δεν είσαι μόνη και υπάρχει βοήθεια. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι υποστήριξης που μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά:

Φρόντισε τις βασικές σου ανάγκες

Προσπάθησε να ξεκουράζεσαι όσο γίνεται και να τρέφεσαι σωστά. Πολλές νέες μητέρες εστιάζουν αποκλειστικά στο μωρό τους και παραμελούν τον εαυτό τους. Τα θρεπτικά, ισορροπημένα γεύματα και λίγος ποιοτικός ύπνος μπορούν να βοηθήσουν περισσότερο απ’ όσο φαντάζεσαι.

Ψυχοθεραπεία

Η Ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Μέθοδοι όπως η Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ) και η Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεία έχουν αποδειχθεί πολύ βοηθητικές στη διαχείριση της επιλόχειας κατάθλιψης και του άγχους. Ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να σου προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να εκφράσεις όσα νιώθεις^[5].

Φαρμακευτική αγωγή

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη και αποτελεσματική. Αν και μικρή ποσότητα αντικαταθλιπτικών μπορεί να περάσει στο μητρικό γάλα, οι επιπτώσεις στο βρέφος θεωρούνται συνήθως αμελητέες. Είναι σημαντικό να συζητήσεις με τον γιατρό σου ώστε να επιλέξετε μαζί την πιο κατάλληλη λύση για εσένα και το μωρό σου^[6].

Μίλα με άλλες γυναίκες που έχουν παρόμοιες εμπειρίες

Η αίσθηση ότι “δεν είμαι η μόνη” μπορεί να είναι πολύ ανακουφιστική. Ομάδες υποστήριξης ή συζητήσεις με άλλες μητέρες που έχουν περάσει κάτι αντίστοιχο μπορούν να προσφέρουν κατανόηση και ενθάρρυνση.

Ζήτησε βοήθεια από το περιβάλλον σου

Μίλησε ανοιχτά σε φίλους, σύντροφο ή συγγενείς για το πώς αισθάνεσαι. Η πρακτική βοήθεια (π.χ. φροντίδα του μωρού ή του σπιτιού) αλλά και η συναισθηματική στήριξη είναι πολύτιμες.

Δείξε κατανόηση στον εαυτό σου

Η μητρότητα συνοδεύεται συχνά από πολλές προσδοκίες. Θυμήσου ότι δεν χρειάζεται να είσαι “τέλεια”. Αντιμετώπισε τον εαυτό σου με την ίδια καλοσύνη που θα έδειχνες σε έναν αγαπημένο φίλο.

Ήπια σωματική δραστηριότητα)

Όταν και εφόσον το επιτρέπει η κατάστασή σου, το περπάτημα ή μια ήπια μορφή άσκησης μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της διάθεσης.

Δημιούργησε μικρές στιγμές για σένα

Ακόμα και λίγα λεπτά την ημέρα για κάτι που σου προσφέρει ηρεμία ή ευχαρίστηση (μουσική, ένα ντους χωρίς βιασύνη, λίγες βαθιές αναπνοές) μπορούν να έχουν θετική επίδραση.

Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, είναι πολύ σημαντικό να απευθυνθείς σε έναν ψυχολόγο, ή έναν επαγγελματία υγείας. Η επιλόχειος κατάθλιψη είναι αντιμετωπίσιμη και η έγκαιρη βοήθεια μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Πώς μπορεί ο σύντροφος να προσφέρει υποστήριξη στο σπίτι;

Σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, η φροντίδα των μωρών δεν ήταν υπόθεση ενός μόνο ανθρώπου, αλλά ολόκληρης της κοινότητας. Δεν είναι τυχαία η φράση ότι “χρειάζεται ένα χωριό” για να μεγαλώσει ένα παιδί. Για μια γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει, είναι εξαιρετικά σημαντικό να έχει δίπλα της ανθρώπους που τη φροντίζουν, ώστε εκείνη να μπορεί να φροντίσει το μωρό της. Ο σύντροφος μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη φάση, προσφέροντας ουσιαστική και πρακτική υποστήριξη, όπως να^[7]:

• Φροντίζει ώστε η μητέρα να τρώει επαρκώς και σε τακτά χρονικά διαστήματα
• Διασφαλίζει ότι έχει χρόνο για προσωπική φροντίδα, όπως ένα χαλαρωτικό μπάνιο
• Συμβάλλει στην ξεκούραση, μοιράζοντας τον ύπνο σε «βάρδιες», ώστε η μητέρα να μπορεί να κοιμηθεί χωρίς διακοπές

Ακόμα και μικρές, καθημερινές κινήσεις μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά στη σωματική και ψυχική ευεξία της νέας μητέρας.

Μπορεί ο πατέρας να εμφανίσει επιλόχειο κατάθλιψη;

Η επιλόχειος κατάθλιψη δεν αφορά αποκλειστικά τις μητέρες. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να εμφανιστεί και στους νέους πατέρες, σε ποσοστό που φτάνει έως και το 10%^[8]. Οι άνδρες μπορεί να παρουσιάσουν συμπτώματα παρόμοια με εκείνα των γυναικών, όπως:

• Θλίψη ή πεσμένη διάθεση
• Έντονη κόπωση
• Άγχος
• Αλλαγές στην όρεξη και στον ύπνο

Η πατρική επιλόχεια κατάθλιψη είναι πιο πιθανή σε άνδρες που:

• Είναι νεαρής ηλικίας
• Έχουν προσωπικό ιστορικό κατάθλιψης
• Βιώνουν προβλήματα στη σχέση τους
• Αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εργασία ή οικονομική ανασφάλεια

Η αναγνώριση και αυτών των συμπτωμάτων είναι σημαντική, ώστε και οι πατέρες να μπορούν να λάβουν την υποστήριξη που χρειάζονται.

Διάβασε ακόμη: Πόσο καιρό διαρκεί ένα καταθλιπτικό επεισόδιο;

Πώς μπορείς να προλάβεις την επιλόχειο κατάθλιψη;

Η πρόληψη και η έγκαιρη φροντίδα του εαυτού σου μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά. Μερικοί τρόποι που μπορούν να βοηθήσουν είναι οι εξής^[9]:

Συνδέσου με το μωρό σου

Όσο περισσότερο χρόνο περνάς μαζί του, τόσο πιο δυνατός γίνεται ο δεσμός σας. Το βλέμμα και το χαμόγελό του μπορούν να λειτουργήσουν ενισχυτικά για τη διάθεσή σου.

Θήλασε, αν το επιθυμείς και είναι εφικτό

Ο θηλασμός βοηθά στην έκκριση ορμονών που ενισχύουν τον δεσμό μητέρας-μωρού και μπορούν να συμβάλουν στη συναισθηματική ισορροπία. Όμως, αν αποφασίσεις να μη θηλάσεις, ή δεν είναι δυνατό, δεν χρειάζεται να αισθάνεσαι τύψεις. Σημασία έχει ότι φροντίζεις καθημερινά το μωρό σου με τον καλύτερο τρόπο που μπορείς.

Φρόντισε το σώμα και τη διατροφή σου

Η σωστή διατροφή και η γενικότερη φροντίδα του εαυτού σου δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη. Το ίδιο και η ξεκούραση και ο ύπνος. Ακόμα και μικρά διαλείμματα ξεκούρασης μέσα στη μέρα μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.

Να είσαι επιεικής με τον εαυτό σου

Ανάμεικτα ή αρνητικά συναισθήματα είναι φυσιολογικά στην αρχή. Δεν χρειάζεται να είσαι “τέλεια” από την πρώτη στιγμή. Η μητρότητα μαθαίνεται βήμα βήμα.

Βρες χρόνο για ό,τι σου δίνει χαρά

Μια μικρή βόλτα, λίγος καθαρός αέρας ή μια δραστηριότητα που σου προκαλεί ευχαρίστηση μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεσή σου.

Θέσε όρια όπου χρειάζεται

Αν υπάρχουν άτομα ή καταστάσεις που σου προκαλούν ένταση, είναι θεμιτό να κρατήσεις αποστάσεις για ένα διάστημα.

Διατήρησε την οικειότητα με τον σύντροφό σου

Η συναισθηματική και σωματική επαφή βοηθά στη διατήρηση της σύνδεσης και της αίσθησης ασφάλειας. Είναι σημαντικό εσύ και ο σύντροφός σου να δημιουργείτε χρόνο για να περνάτε μαζί ποιοτικές στιγμές, έστω και λίγες ώρες μέσα στην εβδομάδα.

Η σημασία της φροντίδας της μητέρας

Η επιλόχειος κατάθλιψη μάς υπενθυμίζει ότι η μητρότητα δεν είναι μόνο σωματική εμπειρία, αλλά μια βαθιά ψυχική και συναισθηματική μετάβαση. Όταν φροντίζουμε ολιστικά τη μητέρα, τόσο στο σώμα όσο και στον ψυχισμό της, δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για ισορροπία, σύνδεση και ουσιαστική ευεξία, όχι μόνο για εκείνη, αλλά και για το μωρό της.

Η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση αναγνωρίζει ότι σώμα και ψυχισμός αποτελούν ένα ενιαίο σύστημα. Η ψυχική υγεία της μητέρας δεν είναι δευτερεύουσα ή “πολυτέλεια”, αλλά θεμέλιο για την ομαλή προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα της γονεϊκότητας και για την υγιή ανάπτυξη του παιδιού. Κάνε το πρώτο βήμα προς την αντιμετώπιση της επιλόχειου κατάθλιψης, βρίσκοντας τον κατάλληλο ψυχοθεραπευτή για σένα, από την άνεση του σπιτιού σου.

ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι δυσκολεύεσαι ή ότι τα συμπτώματα επιμένουν, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.