Η κατάθλιψη είναι μια συναισθηματική διαταραχή που επηρεάζει το πνεύμα, το σώμα και την ψυχική υγεία εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο[1]. Oι διαγνώσεις δείχνουν αύξηση τα τελευταία χρόνια, τόσο σε παγκόσμιο, όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η κατάθλιψη επηρεάζει τη συμπεριφορά ενός ατόμου, τις σχέσεις του, και το εμποδίζει να έχει μια φυσιολογική καθημερινότητα. Πώς συμπεριφέρεται όμως ένα άτομο με κατάθλιψη; Παρακάτω αναλύουμε τα σημάδια που θα σε βοηθήσουν να δεις αν εσύ, ή ένα κοντινό σου άτομο έχει κατάθλιψη.
Ποιες είναι οι μορφές κατάθλιψης;
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η κατάθλιψη είναι μια από τις κύριες διαταραχές διάθεσης παγκοσμίως, και έχει πάρει διαστάσεις πανδημίας. Η πληθυσμιακή συχνότητα είναι περίπου 5-12% στους άνδρες και 10-25% στις γυναίκες[2]. Η κατάθλιψη έχει πολλές μορφές, με πιο κύριες τις εξής:
- Μείζων καταθλιπτική διαταραχή: Σε αυτή παρατηρούνται έντονα συμπτώματα σε καθημερινή βάση, για διάστημα τουλάχιστον δύο εβδομάδων. Συνήθως συνοδεύονται από αλλαγές στη λειτουργικότητα του ατόμου.
- Άτυπη κατάθλιψη: Στην άτυπη κατάθλιψη υπάρχει συναισθηματική αντίδραση σε ένα θετικό συμβάν. Όμως κύρια χαρακτηριστικά της είναι η υπερευαισθησία στην κοινωνική κριτική και την απόρριψη, η αύξηση βάρους, η υπερυπνία και η αίσθηση των βαριών άκρων.
- Δυσθυμία (επίμονη καταθλιπτική διαταραχή): Πρόκειται για την καταθλιπτική διάθεση που διαρκεί τουλάχιστον δύο χρόνια.
- Περιγεννητική (επιλόχεια) καταθλιπτική διαταραχή: Είναι η καταθλιπτική διαταραχή με έναρξη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μετά τον τοκετό.
- Ψυχωσική κατάθλιψη: Η ψυχωσική κατάθλιψη αναφέρεται στην καταθλιπτική διαταραχή που συνοδεύεται από κάποια μορφή ψυχωσικών συμπτωμάτων.
- Εποχιακή κατάθλιψη: Η εποχιακή κατάθλιψη ξεκινά τους χειμερινούς μήνες και επηρεάζει περίπου το 2% του πληθυσμού. Οφείλεται κυρίως στην αλλαγή της θερμοκρασίας και τη μειωμένη ηλιοφάνεια[3].
- Καταθλιπτική Διαταραχή με Αγχώδη Συνοδό Συμπτωματολογία (Αγχώδης Κατάθλιψη): Γνωστή και ως αγχώδης καταθλιπτική διαταραχή. Πρόκειται για την εμφάνιση συμπτωμάτων άγχους ταυτόχρονα με τα συμπτώματα της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής. Το άτομο βιώνει έντονη νευρικότητα, ανησυχία, δυσκολία στη συγκέντρωση, φόβο μήπως συμβεί κάτι κακό, ή αίσθημα ότι μπορεί να χάσει τον έλεγχο.
Ποια είναι η συμπεριφορά ενός ατόμου με κατάθλιψη;
Δυστυχώς, πολλά άτομα που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη μπορεί να μην το γνωρίζουν, βασανίζονται για μήνες ή και χρόνια, περιμένοντας για αρκετό καιρό πριν αναζητήσουν κάποια βοήθεια, ή ακόμη μπορεί και να μην αναζητήσουν ποτέ. Είναι αρκετά πιθανό ένα άτομο να μην συνειδητοποιήσει τα σημάδια και τα συμπτώματα της κατάθλιψης, ούτε τις συμπεριφορές που την υποδεικνύουν, ή να ανησυχεί για προκαταλήψεις και την αρνητική στάση του κοινωνικού συνόλου απέναντι σε κάποιον που χρειάζεται αυτού του είδους τη θεραπεία.
Ένα άτομο με κατάθλιψη έρχεται αρκετά συχνά αντιμέτωπο με το στίγμα των «ψυχικά ασθενών» και των διαφόρων ταμπού που κατακλύζουν ακόμα και σήμερα την κοινωνία. Αυτό έχει ως συνέπεια την μη αναζήτηση βοήθειας στα πρώιμα στάδια της κατάθλιψης, που τα θέματα αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν πιο εύκολα.
Σε περίπτωση που νιώθεις ότι είτε εσύ είτε κάποιο κοντινό σου άτομο παρουσιάζει συμπεριφορές που επιμένουν για εβδομάδες και εκδηλώνονται καθ’όλη τη διάρκεια της ημέρας, είναι σημαντικό να απευθυνθείς σε ειδικό. Ένας άνθρωπος με κατάθλιψη παρουσιάζει συμπεριφορές και συμπτώματα όπως[4]:
Έντονα αρνητική και μελαγχολική διάθεση
Η συνεχής θλίψη και η απαισιοδοξία είναι από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της κατάθλιψης. Συχνά συνοδεύονται από άλλες συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως έντονο άγχος, ευερεθιστότητα, θυμό ή ακόμη και μια αίσθηση συναισθηματικού «μουδιάσματος». Σε ορισμένες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να αρνείται ότι βιώνει κάτι αρνητικό και να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του.
Ανηδονία (απώλεια ευχαρίστησης)
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η απουσία ευχαρίστησης. Δραστηριότητες που κάποτε έδιναν χαρά (όπως χόμπι, κοινωνικές συναναστροφές ή ακόμη και απλές καθημερινές ασχολίες) πλέον δεν προσφέρουν καμία ευχάριστη αίσθηση. Γι’ αυτό και τα επίσημα τεστ διάγνωσης συχνά περιλαμβάνουν ερωτήσεις σχετικά με το αν έχει μειωθεί το ενδιαφέρον για την καθημερινότητα τις τελευταίες εβδομάδες.
Αϋπνία και διαταραχές ύπνου
Περίπου το 75% των ανθρώπων με κατάθλιψη αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου[5]. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν δυσκολία στο να αποκοιμηθούν, συχνές αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας ή πολύ πρώιμο πρωινό ξύπνημα. Η ποιότητα του ύπνου εξασθενεί, και το άτομο συχνά ξυπνά χωρίς να νιώθει ξεκούραστο.
Κοινωνική απόσυρση και απομόνωση
Η κατάθλιψη οδηγεί συχνά σε μια τάση αυτο-απομόνωσης. Το άτομο αρχίζει να αποφεύγει τις κοινωνικές συναναστροφές, ακόμα και με ανθρώπους που παλαιότερα απολάμβανε να συναντά. Μπορεί να αρνείται προσκλήσεις, να ακυρώνει ραντεβού ή να περνά τον περισσότερο χρόνο του στο σπίτι. Αυτή η συμπεριφορά δεν οφείλεται απαραίτητα σε απέχθεια προς τους άλλους, αλλά συχνά πηγάζει από την ανηδονία, την κούραση και τις ενοχές. Η απομόνωση, αν και ανακουφιστική βραχυπρόθεσμα, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, καθώς στερεί από το άτομο την απαραίτητη κοινωνική υποστήριξη και επιδεινώνει τη θλίψη του.
Αλλαγές στην όρεξη
Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη σχέση κάποιου με το φαγητό. Σε αρκετές περιπτώσεις, παρατηρείται μείωση της όρεξης, ανορεξία και απώλεια βάρους. Ωστόσο, άλλοι άνθρωποι στρέφονται στο φαγητό ως τρόπο ανακούφισης και συναισθηματικής «παρηγοριάς», οδηγώντας σε έντονη αύξηση του σωματικού βάρους.
Διαρκής κούραση και έλλειψη ενέργειας
Μια συνεχής αίσθηση κόπωσης, που δεν σχετίζεται πάντα με τη φυσική δραστηριότητα, αποτελεί συχνό σύμπτωμα κατάθλιψης. Πολλοί περιγράφουν ότι αισθάνονται εξαντλημένοι ακόμα από το πρωί, χωρίς ενέργεια ακόμη και για απλές καθημερινές υποχρεώσεις.
Έντονες και υπερβολικές ενοχές
Οι άνθρωποι με κατάθλιψη συχνά νιώθουν υπεύθυνοι για γεγονότα που δεν μπορούν να ελέγξουν. Μπορεί να κατηγορούν τον εαυτό τους για το παραμικρό, να αισθάνονται ότι «δεν αξίζουν» ή ότι αποτελούν βάρος για τους άλλους. Αυτές οι σκέψεις επηρεάζουν σημαντικά την αυτοεκτίμηση και την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους.
Διάβασε ακόμη: Τι δεν πρέπει να λέμε σε άτομα με κατάθλιψη
Σωματικά συμπτώματα
Η κατάθλιψη δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση, αλλά και το σώμα. Πολλοί άνθρωποι απευθύνονται αρχικά σε γιατρούς άλλων ειδικοτήτων, καθώς εμφανίζονται συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, πεπτικές διαταραχές, ανεξήγητοι πόνοι, αίσθημα δύσπνοιας ή βάρος στο στήθος. Αυτά συχνά αποτελούν την πρώτη ένδειξη ότι χρειάζεται πιο βαθιά διερεύνηση.
Έντονη ευερεθιστότητα και τάση για αντιπαράθεση
Όταν κάποιος αντιδρά με θυμό ή εκνευρισμό στο παραμικρό, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη βαθιάς εσωτερικής σύγκρουσης. Η συνεχής ένταση και τα ξεσπάσματα συχνά δεν σχετίζονται μόνο με εξωτερικές αφορμές, αλλά με συναισθήματα που δεν έχουν αναγνωριστεί ή εκφραστεί. Το πρώτο βήμα είναι να εντοπίσει κανείς τι κρύβεται κάτω από αυτή την οργή, ώστε να μπορέσει να τη διαχειριστεί.
Άρνηση για αλλαγή
Μία ακόμη ένδειξη δυσκολίας στη διαχείριση της ψυχικής πίεσης είναι η άρνηση για αλλαγή. Όταν κάποιος επιμένει σε τρόπους σκέψης ή συμπεριφορές που δεν τον εξυπηρετούν πια, απλώς επειδή του φαίνονται ασφαλείς, ουσιαστικά μένει εγκλωβισμένος στο δικό του comfort zone. Η έλλειψη διάθεσης για δοκιμή νέων λύσεων μπορεί να κρύβει ανασφάλεια και φόβο για το άγνωστο. Έτσι, το άτομο μοιάζει απλώς να «αντέχει» τη ζωή, χωρίς να τη ζει πραγματικά.
Ομάδα ClicktoTherapy
Μπορεί να σε ενδιαφέρουν
Πώς είναι να ζεις με αγχώδη διαταραχή; Η αγχώδης διαταραχή διαφέρει σημαντικά από το καθημερινό άγχος. Οι ανησυχίες και οι σκέψεις ενός ατόμου με αγχώδη διαταραχή είναι γενικευμένες και επίμονες,...
Για τους περισσότερους ανθρώπους, το σώμα και το μυαλό μοιάζουν με δύο κόσμους που δε σχετίζονται μεταξύ τους. Όμως, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Η σωματική και η ψυχική υγεία...
Η συμπεριφορά του love bombing (βομβαρδισμός αγάπης) έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία επηρεάζουν τον τρόπο που ένα άτομο αναπτύσσει δεσμούς και συμπεριφέρεται μέσα στις σχέσεις του. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η...
Η διαχείριση θυμού είναι μια σύνθετη διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει έναν συνδυασμό γνωστικών, συμπεριφορικών και συναισθηματικών στρατηγικών. Ο θυμός είναι μια φυσιολογική αντίδραση, η οποία ενεργοποιείται όταν αισθανθεί κανείς πως...
Η διαχείριση του πένθους είναι ένα βαθιά προσωπικό «ταξίδι» που περιλαμβάνει ορισμένα στάδια, γνωστά και ως στάδια του πένθους. Σε περίπτωση που προσπαθείς να κατανοήσεις όσα βιώνεις, θα πρέπει να...
Αν αναζητάς την κατάλληλη αντιμετώπιση για την αϋπνία, συνέχιζε να διαβάζεις αυτό το άρθρο! Η αϋπνία είναι ένα αρκετά συχνό πρόβλημα, που απασχολεί περίπου το 30% του γενικού πληθυσμού. Σύμφωνα...