Ναρκισσιστική Συμπεριφορά: Χαρακτηριστικά και Πώς να την Αναγνωρίσεις στις Σχέσεις

Η ναρκισσιστική συμπεριφορά έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τα οποία επηρεάζουν τον τρόπο που ένα άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή αντιλαμβάνεται τον κόσμο και συμπεριφέρεται μέσα στις σχέσεις του. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, η ανάγκη για θαυμασμό, η αλαζονεία, η έλλειψη συναισθηματικής σύνδεσης με τους άλλους, στοιχεία που όμως κρύβουν βαθιά ανασφάλεια και χαμηλή αυτοπεποίθηση.

Παρακάτω, θα δούμε αναλυτικά τα χαρακτηριστικά που έχει η ναρκισσιστική συμπεριφορά, ώστε να μπορείς να την αναγνωρίζεις αν βρεθείς με ανθρώπους που την εμφανίζουν.

Τι είναι η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας;

Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας είναι μια σύνθετη διαταραχή προσωπικότητας, η οποία χαρακτηρίζεται από ένα διάχυτο μοτίβο μεγαλομανίας, έντονη ανάγκη για θαυμασμό, και διογκωμένη αίσθηση του εγώ.^[1]

Ένας νάρκισσος, αν και προβάλλει υψηλή αυτοπεποίθηση, πολύ συχνά δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ανάγκες και τα συναισθήματα των άλλων. Για το λόγο αυτό, η διαταραχή αυτή έχει ως κεντρικό χαρακτηριστικό της την έλλειψη ενσυναίσθησης.

Ο νάρκισσος πιστεύει ότι είναι ξεχωριστός και μοναδικός, και θεωρεί ότι δικαιούται να περιβάλλεται μόνο από άτομα που έχουν υψηλό κύρος. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα, υπάρχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, που τον κάνει αρκετά ευάλωτο απέναντι στην κριτική, οποιασδήποτε μορφής. Συνήθως, η αντίδραση στην κριτική εκδηλώνεται με οργή ή περιφρόνηση, η οποία όμως είναι μια μορφή άμυνας, που έχει ως στόχο να επαναφέρει την αίσθηση ανωτερότητας του νάρκισσου^[2].

Ποια είναι η συμπεριφορά ενός ατόμου με Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας;

Ένας άνθρωπος με Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας παρουσιάζει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται:

Υπερβολική αίσθηση μεγαλείου

Για έναν ναρκισσιστή, οι άνθρωποι χωρίζονται σε ανώτερους και κατώτερους. Ο ναρκισσιστής προσανατολίζεται στους ανώτερους, καθώς εκεί θεωρεί ότι ανήκει και εκείνος. Έχοντας αυτή την ιδέα του μεγαλείου για τον εαυτό του, και έχοντας την ιδέα ότι οι ικανότητές του υπερέχουν των υπολοίπων, κατασκευάζει στο μυαλό του ιστορίες που περιέχουν μεγάλες επιτυχίες^[3].

Μεγάλη ανάγκη για προσοχή και σεβασμό

Ένας νάρκισσος καταβάλει μεγάλη προσπάθεια να κερδίσει τον σεβασμό των άλλων ανθρώπων, και κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να λάβει κοπλιμέντα και σχόλια θαυμασμού.

Με την στάση του, θα δείχνει ότι θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο και μιλάει συνεχώς για τον εαυτό του. Μάλιστα, ακόμη και σε άσχετες συζητήσεις βρίσκει τρόπους για να στρέψει το ενδιαφέρον και την κουβέντα πίσω στον ίδιο και τα κατορθώματά του, ή γενικότερα σε κάτι που προκαλεί το θαυμασμό των άλλων. Η στάση σώματος και οι εκφράσεις του δείχνουν πάντοτε άνεση και αυτοπεποίθηση^[4].

Έλλειψη ενσυναίσθησης

Ένα από τα πιο καθοριστικά χαρακτηριστικά της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς είναι η αδυναμία ή η απροθυμία του ατόμου να αναγνωρίσει και να ταυτιστεί με τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων. Ο νάρκισσος τείνει να βλέπει τους ανθρώπους γύρω του ως “εργαλεία” για την επίτευξη των δικών του στόχων ή ως “καθρέφτες” που αντανακλούν τη δική του ανωτερότητα.

Σε μια συζήτηση, για παράδειγμα, μπορεί να φανεί εντελώς αδιάφορος για ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο συνομιλητής του, ή ακόμη και να εκνευριστεί αν η προσοχή απομακρυνθεί από τον ίδιο. Αυτή η συναισθηματική απόσταση καθιστά τις σχέσεις μαζί του μονομερείς, καθώς η επικοινωνία περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από τον δικό του εσωτερικό κόσμο^[5].

Αίσθημα ότι κανείς δεν τον καταλαβαίνει

Όπως αναφέραμε παραπάνω, θεωρεί τον εαυτό του ιδιαίτερα ξεχωριστό, και για αυτό θα τον ακούσεις πολύ συχνά να αναφέρει ότι μόνο οι άνθρωποι του δικού του επιπέδου μπορούν να τον καταλάβουν. Ο ίδιος, θεωρώντας τον εαυτό του ως ανώτερο, θεωρεί ότι  θα λάβει κατανόηση μόνο από ανθρώπους του δικού του επιπέδου^[6].

Επιπλέον, στις ερωτικές του σχέσεις, μπορεί να αναφέρει ή να συμπεριφέρεται με τρόπο που δείχνει ότι ο ίδιος αξίζει κάτι παραπάνω, υποβαθμίζοντας είτε άμεσα, είτε έμμεσα τους ερωτικούς του συντρόφους.

Διάβασε ακόμη: Σχέσεις με άτομα με Ναρκισσιστική Διαταραχή: Τι πρέπει να γνωρίζεις;

Δημιουργία επιφανειακών σχέσεων

Παρά το γεγονός ότι παρουσιάζει να έχει βαθιές και ουσιαστικές σχέσεις με άλλους ανθρώπους, στην πραγματικότητα οι σχέσεις αυτές είναι αρκετά επιφανειακές. Η έλλειψη ενσυναίσθησης ενός ναρκισσιστή καθιστά δύσκολη, έως και αδύνατη τη σύναψη πραγματικών σχέσεων. Στην αρχή μιας σχέσης, είτε φιλικής, είτε ερωτικής, μπορεί να υπάρξει εξιδανίκευση (love bombing). Όμως, σε σύντομο χρονικό διάστημα, η σχέση θα πάει στο άλλο στάδιο, αυτό της υποβάθμισης, ιδιαίτερα αν νιώσει ότι μπορεί να φαίνεται αδύναμος^[7].

Για τον λόγο αυτό, σπάνια έχει αληθινές φιλίες. Ακόμη, πολύ συχνά διαλύει σχέσεις είτε γιατί βρήκε κάποιον άλλο σύντροφο που θεωρεί ότι έχει υψηλότερο κύρος, ή όταν ο σύντροφος σταματήσει να ανταποκρίνεται στις μη ρεαλιστικές προσδοκίες που έχει.

Έντονη αντίδραση στην κριτική

Ένας άνθρωπος με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά ασκεί έντονη κριτική στους άλλους χωρίς να τους ενδιαφέρει αν θα τους πληγώσει. Αλλά, ο ίδιος δεν μπορεί να δεχτεί κριτική από τους άλλους. Μπορεί να αντιδράσει με θυμό ή ακόμη και επιθετικότητα σε μια αρνητική κριτική.

Στην πραγματικότητα, μια αρνητική κριτική για τον ίδιο, ενισχύει τις ανασφάλειες που ήδη υπάρχουν μέσα του, στοιχεία που ο ίδιος προσπαθεί να καλύψει. Για αυτό αντιδρά τόσο έντονα, ενώ “καταρρέει” μέσα του.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι τείνει να υποβιβάζει τον άνθρωπο που του ασκεί κριτική, λέγοντας του ακόμη και άσχετα πράγματα για τον ίδιο, απλά και μόνο για να τον κάνει να αισθανθεί άσχημα και να φανεί ο ίδιος ότι βρίσκεται σε καλύτερη θέση. Όμως, το μόνο που καταφέρνει είναι να αποκαλύπτει τις ανασφάλειες του, χωρίς ο ίδιος να το αντιλαμβάνεται.

Εκμετάλλευση των άλλων για προσωπικό όφελος

Συχνά, η συμπεριφορά ενός ναρκισσιστή διέπεται από χρηστικότητα. Δεν διστάζει να εκμεταλλευτεί φίλους, συνεργάτες ή μέλη της οικογένειάς του για να πάρει αυτό που θέλει, χωρίς να νιώθει τύψεις ή ενοχές. Αυτή η τάση για χειραγώγηση μπορεί να είναι είτε άμεση, είτε πιο υπόγεια.

Πιστεύοντας ότι οι δικοί του στόχοι είναι πιο σημαντικοί από των υπολοίπων, θεωρεί δεδομένο ότι οι άλλοι οφείλουν να θυσιάσουν τον χρόνο, την ενέργεια ή τους πόρους τους για εκείνον. Αν κάποιος σταματήσει να του είναι χρήσιμος, ο νάρκισσος συχνά τον απορρίπτει με κυνικό τρόπο.

Έντονος φθόνος και αίσθημα ότι τον φθονούν

Ένα άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή συχνά βιώνει βαθύ φθόνο για τις επιτυχίες, την ευτυχία ή τα υπάρχοντα των άλλων, καθώς αυτά απειλούν την αίσθηση της δικής του μοναδικότητας. Ταυτόχρονα, για να προστατεύσει τον εαυτό του, προβάλλει αυτό το συναίσθημα στους άλλους. Δηλαδή, πιστεύει ακράδαντα ότι όλοι γύρω του τον ζηλεύουν για την ευφυΐα, την εμφάνιση ή την κοινωνική του θέση. Αυτή η πεποίθηση λειτουργεί ως ένας μηχανισμός επιβεβαίωσης ότι είναι όντως “ανώτερος” και “περιζήτητος”.

Αλαζονεία και υπεροπτική συμπεριφορά

Η συμπεριφορά του ναρκισσιστή χαρακτηρίζεται συχνά από σνομπισμό και υπεροψία. Μπορεί να μιλά υποτιμητικά για άτομα που θεωρεί “κοινά” ή “μέτρια”, ενώ συχνά υιοθετεί ένα ύφος δασκάλου ή αυθεντίας, ακόμη και σε θέματα που δεν γνωρίζει καλά. Η ανάγκη του να φαίνεται πάντα “από πάνω” τον οδηγεί στο να υποβαθμίζει τις απόψεις των άλλων, κάνοντάς τους να νιώθουν μικροί ή ασήμαντοι παρουσία του^[8].

Προσδοκία ειδικής μεταχείρισης (Δικαιωματισμός)

Ο νάρκισσος έχει την παράλογη προσδοκία ότι πρέπει να τυγχάνει πάντα ευνοϊκής μεταχείρισης και ότι οι άλλοι πρέπει να συμμορφώνονται αυτόματα με τις επιθυμίες του. Για παράδειγμα, μπορεί να θεωρεί οι κανόνες που ισχύουν για τους υπόλοιπους δεν αφορούν εκείνον. Όταν αυτή η προσδοκία δεν ικανοποιείται, αντιδρά συνήθως με έντονη δυσαρέσκεια, θυμό ή αίσθημα αδικίας^[9].

Κατανόηση συμπεριφοράς ενός ανθρώπου με ναρκισσιστική συμπεριφορά

Η επαφή με έναν άνθρωπο που εμφανίζει ναρκισσιστική συμπεριφορά μπορεί να σε φθείρει αθόρυβα,επηρεάζοντας την αυτοεκτίμηση, την ψυχική σου ανθεκτικότητα και τον τρόπο που σχετίζεσαι. Η γνώση όμως είναι δύναμη. Όσο καλύτερα κατανοείς τα μοτίβα της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς, τόσο πιο εύκολα μπορείς να τα αναγνωρίσεις και να προστατευτείς από αυτά.

Σε κάθε σχέση (φιλική, οικογενειακή ή ερωτική), είναι σημαντικό να στέκεσαι σε βάση ισότητας, να θέτεις σαφή όρια και να μην επιτρέπεις σε κανέναν να υποβαθμίζει τις ανάγκες και την αξία σου. Δεν είσαι υπεύθυνος να “θεραπεύσεις” ή να αλλάξεις τον άλλον. Είσαι όμως υπεύθυνος να φροντίσεις τον εαυτό σου.

Αν νιώθεις ότι μια τέτοια σχέση σε εγκλωβίζει συναισθηματικά ή σε αποδυναμώνει, η Ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό στήριγμα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορείς να κατανοήσεις βαθύτερα τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται, να ενδυναμώσεις την αυτοεκτίμησή σου και να μάθεις να σχετίζεσαι με τρόπους που σε σέβονται και σε προστατεύουν. Η αλλαγή ξεκινά από την επίγνωση, και η επίγνωση από τη φροντίδα του εαυτού.

ℹ️ Το άρθρο αυτό έχει καθαρά ενημερωτικό και υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά τη γνώμη ή τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αν νιώθεις ότι χρειάζεσαι βοήθεια, μη διστάσεις να απευθυνθείς σε ειδικό.